Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-08-28T10:16:40.400475+00:00

Инжил: Югьанни

Инжил: Югьанни

1. Югьанни

1. Баяндарибти дугьби

2. Картаби (Инжил)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ГЬАЛАГЪАЙ

ХӀурматла учӀан!

ХӀела гьалаб авал ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадурхуси табтар саби. Илди жузани Сагаси ВягӀдала тарихласи бутӀа бетарахъули саби ва ГӀиса МасихӀла гӀямруличилара, къуллукъбирниличилара ва илкьяйдали МасихӀла Умматла цаибти гунзрачилара бурули саби. Эски ВягӀдаличил бархли Сагаси ВягӀдали Библия цалабирхъули саби – ил жузала Жуз, сабира даршдусмала бухӀнаб дунъяличиб бегӀлара бучӀуси жузли бетаурси ва кавлуси.

«Евангелион» ибси дев бетаъни хӀясибли грек мезла дев саби ва илини «ГӀяхӀхабар» ибси мягӀна иргъахъуси саби. БекӀлибиубси, нушала ца ахӀи авал ГӀяхӀхабар лер, ГӀиса МасихӀла мутагӀялимтани ва гьуни буцибтани делкӀунти – Матпейла, Маркла, Лукала ва Югьанна. ГӀисала гӀямру, вебкӀни ва мицӀириъни декӀар-декӀарти адамтани сипатдарнили, цадехӀ анцӀбукьлуми жура-журала хӀерлизир чедаэс имканбикӀахъули саби, ГӀиса МасихӀла белчӀуди ва сипат ункъли аргъахъес кумекбирули саби.

Авалра ГӀяхӀхабарлизир сипатдарибти анцӀбукьлуми кадиркули сари н. э. Ӏ даршдуслизир – Палестинализир. Итди замунтазиб Палестина Римла къайсарпачнала арилиуб сабри. Амма илаб хӀербирути жугьутӀуни чула дин бихӀес къайгъилизибри. Аллагьли Муса идбагличибад илдас бедибси динна хьулчи Зегъа сабри. Мусас гӀергъити гӀяхӀцад идбагунани гьалахили бурибсири МасихӀ – Аллагьли ЧеввикӀибси лявкьян ва Сунени адамтас бунагьла ва бебкӀала арилизибад берцуди лебху, или. Ва хӀера, нушала эрала бехӀбихьудличив Палестинала биштӀаси Бетлегьем шагьарлизив сунечи бахъхӀи хӀерси ГӀиса МасихӀ (ГӀиса Христос) акӀуб. «МасихӀ» ибсини (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли «христос») – «вакибси» ибси иргъахъуси саби.

Матпейличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор хӀекь бурчан Матпей Леви сайри. Ил ГӀиса МасихӀли Сунес гӀергъи вашахъес живарибсири ва вецӀнукӀира вакиллизивад цали варибсири. Ил ГӀяхӀхабар имцӀаливан христиан дин кьабулбарибти жугьутӀуназибадти бучӀантас белкӀунси саби. Матпейли сунела жуз Назаретлизивадси ГӀисала акӀудиличибад бехӀбирхьули сай. Илини чебиахъули саби ГӀиса жугьутӀунала халавегӀил дудеш Ибрагьимла ва Израилла пача Даудла наслулизивадси виъни. Эски ВягӀдализирад зумали къяяни дикули, Матпейли чебиахъули сай ГӀиса баягъи Аллагьли чеввикӀибси Пача ва Уцахъан виъни, Сай лявкьниличила жугьутӀунала идбагунани гьалахили бурибси.

Маркличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор сайри Марк Югьан, Барнабала узикьар. Ил бекӀтигъунти вакилтала лугӀилизи кархуси ахӀенри, амма ГӀисачила вягӀзуртаиркьусири гьаланачи вакил Павелличил, гӀур биалли вакил Петерличил Римлизив. Авал ГӀяхӀхабарлизибад ил бегӀлара къантӀа саби. Маркли имцӀали пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи ахӀи, баркьудлумачи, илдала лугӀилизиб Ерусалимлизирти ГӀисала ванзала гӀямрула гӀергъисигъуна жумягӀличи.

Лукачибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор – Лука, вакил Павелла баркьябазивад ца, санигӀят хӀясибли тухтур сайри. Ил ГӀисачил кадикибти бекӀлидиубти анцӀбукьлумала бикьри ахӀенри, хӀятта Израилла халкьлизивадсира ахӀенри. Амма илини хасси къайгъиличил бикьруми хьарбаиб ва цаси аллагьагартазибадти бучӀантас МасихӀла гӀямруличила ва баркьудлумачила лерилра дурусти баянти дучиб. Илини сунела ГӀяхӀхабар Матпейлис ва Марклис гӀергъи белкӀи виэс асубирар. Илини ГӀисала гӀямрула ва итзаманала тарихлати анцӀбукьлумала барх-ургала кабилзахъули сай. Илини хасси пикри бяхӀчииули сай айту-гъай чедетаахъили каргьахъниличи. Илала жузлизир илди тӀинтӀти литературалати хабуртили детарули сари (хаслира 14–16 бб). Илкьяйда тӀинтӀси хабар, сунезира жузла 10 бекӀ кадурхуси (9:51 – 19:27), лугули сай Ерусалимлизи ГӀисала гьуйчила.

Югьанничибадси ГӀяхӀхабар. Ил ГӀяхӀхабарла автор Югьан, гӀядатбихьни хӀясибли, ГӀисас бегӀлара дигахъути вакилтазивад ца сайри. 12-ралра вакилтазивад ил ца сай МасихӀличи вирхни багьандан кахӀевшили калунси ва хӀекьли ухънаваайчи хӀериубси. Ил ГӀяхӀхабар цархӀилти ГӀяхӀхабуртас гӀергъи сабри белкӀунси. Ил ГӀяхӀхабар динна багьудила пикрумани ва шигӀрула рурхӀути сипатунани цархӀилтачиб имцӀали бицӀили саби. Югьанни бекӀси пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи, амма илини лугути къантӀа айту журала гъай ахӀенну, ГӀисани гъамти мутагӀялимтас датурти, къиянти динна багьудила насихӀятуни сари.

Вакилтала Баркьудлумала жузли ГӀиса МасихӀличила ГӀяхӀхабар секьяйда тӀинтӀбикӀусирил бурули саби. Ил жузра Лукани белкӀунси саби. Ил жуз Лукачибадси ГӀяхӀхабарла хьарахъуд саби. Тарихласи хасси кьиматчебдеш леб илала, сенкӀун ил жуз христиантала цаибти замунтала анцӀбукьлумала гьабгӀергъиси белкӀли бетарули саби, ункъли гьар секӀал далуси авторли белкӀунси. Жузлизиб илини бурули сай ГӀиса зубрачи ахъуцили гӀергъи христиан дин тӀинтӀбиъниличила, ва христиантала жявхӀелла умматла гӀямруличила.

Жузла цаибил бутӀализиб (б. 1-7), Петерлара МасихӀла цархӀилти вакилталара вягӀзуртачибли (н. э. 30-ибти дд.), Ерусалимлизиб, Ягьудеялизиб ва Самариялизиб христиантала уммат бегӀгьалаб имцӀабиъниличила бурули саби. Жузла кӀиибил бутӀализиб (б. 8-28) бурули саби, секьяйда ГӀяхӀхабар Палестинала дура – Римлизи бикайчи тӀинтӀбиубал, секьяйда декӀар-декӀарти халкьанала адамтани христиан дин кьабулбирескабиибал. ГӀяхӀхабар Палестинала дура тӀинтӀбирнилизи хӀекьли мягӀничебси пай кабихьиб Тарсуслизивадси Павелли. Ил шурватнила история, вакилласи къуллукъбирниличи илала жи, илала вазипалати (МасихӀла вакил сайливан) хӀябал архӀя, Пеликсла, ПестӀла ва Агриппала гьалав сай ватахъни – илди лерилра Баркьудлумала жузлизир лер. ШуцӀалиибил бархӀи Ерусалимлизиб ГӀисачи бирхутачи кадацӀибти Дурхъати РухӀли христиантала уммат гӀур сипатдирути лерилра анцӀбукьлумазиб бикес ва чӀумабирахъес даимбариб.

Югьанна Гьаргбаркь. Югьанна «Гьаргбаркь» (грек мезли «Апокалипсис») – Сагаси ВягӀдала жузазибад бегӀлара гӀергъиси жуз саби. Авторла у саби жузлизибад гӀячихъбирули саби. Югьан – ил Аллагьла къуллукъчи ва идбаг сай, сайра МасихӀлис бикьридешдарни багьандан, гъамхӀисабли 90–96 ибти дусмазив Патмус бугъуличи дугӀаибси. Илаб Югьаннис Алагьличибад гьаргбаркь бедибсири. Ил манзил, илис гьалаб хӀебиубси, ГӀисала мутагӀялимтас гӀелабадбикибси манзил сабри. Римла кьяркьси къайсарпача Дамицианни алагьлисван сунес суждабирахъес тӀалаббирулри, ва сунес мутӀигӀли ахӀенти лебилра къирбирулри, хаслира МасихӀла мутагӀялимти.

Ил жуз цаибил яргалис БиштӀал Азияла (гьаннала Турция) христиантала умматуначи бяхӀчибирули саби. Илини чугӀиб гӀелабадкабикибтас жаваб лугули саби, челябкьлализиб бетарусиличила: ГӀиса МасихӀ сагали ванзаличи лявкьян, вайдешличибадра, бебкӀаличибадра, Аллагьличи ва Илала халкьличи къаршили пунтбиубти лебтачибадалра таманси чедибдеш сарху, ва Сунес марти адамтас даимси шабагъат луга.

Ил жуз, Сагаси ВягӀдала жузазибад баянбарес ва аргъес бегӀлара къиянси жуз биэсра асубирар: ил шигӀрула сипатунани ва, чӀянкӀли гӀурхӀели детаэс гӀягӀнити, гьалахили дурутани бицӀили саби.

Гьаланачи авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва цархӀилти жузи грек мезли делкӀунтири, амма христиан дин бузути 20 даршдусла духӀнар илди дунъяла даршани мезаначи шурдатуртири. Гьанна авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадерхурси жуз бегӀгьалаб дарган мезли дурабулхъули саби.

Гьалар дурадухъунтири декӀар-декӀарли шурдатурти жузи: Лукачибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 2:1–20 (2000); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2002); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2007); Югьанничибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 1:1–17 (2008); Лукачибадси ГӀяхӀхабар (2010) ва сагабарибси Лукачибадси ГӀяхӀхабарла айту-гъай (2017); Матфейличибадси ГӀяхӀхабар (2013). ГӀергъити дусмазир сагадарибти илди жузазиб дахъал дусмала бурсидеш багьарли саби. Идазир Библияла цацадехӀти бекӀлидиубти пикри-мягӀнубира дарсдарибтири. ГӀергъити дусмазир Эски ВягӀда шурбатурти цаибти жузира дураибтири. Эски ВягӀдала хӀябал жуз – Юнус, Рут, Эстер (2020).

Авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь жузи шурдатурси тилмачлис, редактортас ва дарган мезли Сагаси ВягӀда дурабухъахъес икьалабиубти лебтасалра Библия шурбалтуси Институтли баркалла балахъули саби. Библияла илди жузи нешла мезли дучӀес даргантас ахирра имканбакӀниличи нуша разилира.

Библия шурбалтуси Институт

Югьанни

Югьанни

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

1

ЮГЬАННИЧИБАДСИ ГӀЯХӀХАБАР

Дев Адам бетарули саби

1^1Гьаланачиб Дев лебри,

Дев Аллагьличиб сабри,
Дев Аллагьлира сабри+.
2Ил гьаланачиб Аллагьличиб сабри.
3Лерилра лерти секӀал
Иличирли акӀахъубти сари,
лерилра лертазирад Ил агарли
селра биэс хӀебиуб.
4Илизир сарри гӀямру,
ва илди гӀямру – адамтас Шала+.
5Шала цӀябдешлизиб шалабикӀули саби,
цӀябдешли Ил хӀебуциб.

6Аллагьли ЯхӀъя бикӀуси адам вархьибсири+. 7Ил Шалаличила бикьридешдарес бикьри сайливан вакӀиб, сунечибли Ил Шалаличи лебилра бирхаахъес+. 8Сай ил Шала ахӀенри, амма Шалаличила бикьридешдарес багьандан вакӀиб.

9ХӀекьси Шала лебри,
Суненира дунъяличи лявкьуси
гьарил адам шалаируси.

10Ил дунъяличив леври, ил дунъя Сунечибли акӀахъубсири,
амма дунъяли Ил хӀегьур.
11Ил Сунелатачи вакӀиб,
амма Сунелатани Ил кьабулхӀериб+.
12Амма лебтасалра, Сай кьабулварибтас,
Сунела уличи бирхауртас,
Илини Аллагьла дурхӀни бетаахъес ари бедиб+
13– адамла хӀиличибли[*] ахӀи,
кьаркьа иштяхӀличибли яра мурул адамла хьулличибли ахӀи,

Аллагьличибад акӀуб+.

14Девли виубси Адам ветаур
ва нушала ургав хӀериуб.

Баркатли ва хӀекьдешли вицӀибси,

Дудешла цайли цаси Уршила
чебяхӀдеш Нушани чебаира.

15ЯхӀъяни Иличила бикьридешдариб, балахъули:

– Иличила сайри ну викӀуси: «Наб гӀелавад лявкьуси – нуйчив халали сай, сенкӀун Ил наб гьалавра левсири»+.

16Илала ахирагар нигӀматличирли
лерилра нушани баркатлис гӀергъи баркат касира.

17Буралли, Мусачибадли Зегъа гибсири,
баркат ва хӀекьдеш биалли ГӀиса МасихӀличирад дакӀиб+.

18Аллагь чилилра гьачамалра чехӀеиб,
Дудешла дуклав вируси ва, Сайра Аллагь Сайси,
Илала цайли цаси Уршили
Ил нушази вагьахъур+.

ШизибикӀан ЯхӀъяла бикьридеш

19•Ишди сари ЯхӀъяла бикьридеш. ЖугьутӀунала бургани, сай чи саял хьарбаахъес Ерусалимлизибад ЯхӀъячи кашишуни ва левитуни бархьибхӀели, 20илини илдас бикридешдариб ва бархьаначи буриб:

– Ну МасихӀ ахӀенра+.

21Илдани илизи хьарбаиб:

– ХӀебиалли хӀу чи сайри? Ильясрив?

Илини иб:

– АхӀенра.

– ХӀу идбаг сайрив?

– АхӀенра, – иб ЯхӀъяни+.

22– Чи сайри гьатӀи хӀу? – хьарбаиб илхӀели илдани.

– Бура, нуша дархьибтачи хӀела жаваб баахъес багьандан. ХӀуни се бурида ХӀечила?

23ЯхӀъяни илдази ГӀисайя идбагла гъайличил жаваб бедиб:

«Ну – бацӀавлахъличиб абердибси тӀамара:

ХалавегӀиллис гьуни бархьбарая».

24Бархьибти парисейти сабри. 25Илдани Илизи хьарбаиб ва иб:

– ХӀу МасихӀ хӀейадли, Ильяс хӀейадли, идбаг хӀейадли, сен гьатӀи шизибикӀулри?

26ЯхӀъяни жаваб бедиб:

– Нуни шизибикӀулра. Амма хӀушала ургав хӀушани Сай хӀелуси тӀашли сай. 27Ил наб гӀергъи лявкьуси сай. Ну биалли Илала дабрила дабругуни арзесалра лайикьси ахӀенра.

28Ил бетаурсири Иордан хӀеркӀла гӀелабси Бетаниялизиб, ЯхӀъяни шизибикӀуси мерличиб.

ШизибикӀан ЯхӀъяни ГӀисачила бикьридешдирули сай

29ГӀергъила бархӀи ЯхӀъяни сунечи лявкьуси ГӀиса чеиб ва иб:

– ХӀера, Аллагьла Мукьара. Илини дунъяла бунагьуни арху. 30Ну Итичила сайри викӀуси: «Наб гӀергъи лявкьуси, набчив халаси сай, сенкӀун Ил наб гьалавра левсири». 31Ил чи саял нуни балуси ахӀенри, амма нуни адамти шизибикӀулра, Израиллис Ил дакӀуварахъес багьандан+.

32ЯхӀъяни сунела гъай мардариб:

– Зубразирад лагьаван Иличи кадицӀути РухӀ нуни чедаира ва Илди Иличир калун+. 33Нуни Ил валхӀелира, амма ну шизибикӀахъес Вархьибсини набзи иб: «Чичи уряхӀахъили, Чичир РухӀ калалра, Илини адамти Дурхъати РухӀлизи кабикӀу»+. 34Нуни ил чебаира ва Ил Аллагьла Урши виънилис бикьридешдирулра!

ГӀисала цаибти мутагӀялимти

35ГӀергъила бархӀи ЯхӀъя гӀурра ил мерличив сунела кӀел мутагӀялимличил тӀашлири+. 36Лявкьуси ГӀиса чеили, илини иб:

– ХӀера, ит Аллагьла Мукьара!+

37КӀелра мутагӀялим, илди гъай дакьили, ГӀисас гӀелабад арбякьун. 38ГӀиса шуряхъиб ва илди Сунес гӀергъи лябкьули чебаиб.

– ХӀушаб се дигулра? – хьарбаиб Илини.

– Равви («мугӀяллим» ибси саби), бура, ХӀу чинав хӀерирулри? – хьарбаиб илдани+.

39– Даширая, хӀушани чебиидая, – иб ГӀисани.

СягӀят авал диркуси замана сабри. Илди арбякьун ва Ил чинав хӀерирулил чебаиб ва Иличиб бархӀи ахъайчи калун.

40ГӀисачила ЯхӀъяни дурути гъай дакьили, Илис гӀергъи бякьунтазивад ца, Симун Петерла узи, Андрей сайри+. 41Гьаланачи илини сунела узи Симун варгиб ва иб:

– Нушани МасихӀ («Вакибси»[*] ибси саби) варгира!+

42ГӀур ил ГӀисачи киб. ГӀисани, Симунничи хӀеръили, иб: Югьанна урши Симун, хӀед Кепа («къаркъа» ибси саби, грек мезли биалли «Петер») бикӀар+.

ГӀисани Пилиппра Напанаилра жибирули сай

43ГӀергъила бархӀи ГӀисани Галилеялизи укьес кьасбариб. Илини Пилипп варгиб ва иб:

– Наб гӀергъи ваши!

44Пилипп, Андрейра Петерра кьяйдали, Бетсаида шагьарлизивадси сайри+. 45Напанаил варгили, илини иб:

– Сунечила Мусала Зегъализиб белкӀунси, идбагуни Сунечила бикӀуси, нушаб къаршиикиб. Ил Назаретлизивадси Юсупла урши ГӀиса сай+.

46Напанаилли илизи иб:

– Назаретлизибад се-биалра гӀяхӀсира биэс бирусив?

– Укьенну хӀеръа, – иб Пилиппли.

47СунечивяхӀ лявкьуси Напанаил чеили, ГӀисани иличила иб:

– ХӀера, хӀекьси израиллан, сунезибра макрула дяхӀцӀилра агарси.

48– ХӀуни ну чинавад валусира? – иб Напанаилли.

ГӀисани жаваб бедиб:

– Пилиппли хӀу живарайчира, Нуни хӀу инжирла галгала удив чеири.

49ИлхӀели Напанаилли иб:

– Равви, марлира ХӀу Аллагьла Урши сайри, ХӀу Израилла Пача сайри!+

50ГӀисани, илис жаваблис, иб:

– Нуни хӀези инжирла удив чеири или, бурибхӀели, хӀу вирхулри. ХӀуни иличибра халаси чебиид.

51ГӀур имцӀабариб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушани гьаргдиубти зубри ва Инса УршиличибяхӀ убяхӀихъути ва Иличибад ахъбирути Аллагьла малаикуни чебиидая.

2

ГӀисани шин чягъир детарахъули сай

2^1ХӀябъибил бархӀи Галилеялизибси Канализиб мекъла сяхӀбат сабри, илар ГӀисала нешра лерри+. 2ГӀисара Илала мутагӀялимтира мекъличи жибарилри. 3Чягъир кадерхурхӀели, ГӀисала нешли Илизи иб:

– Илдала гӀур чягъир агара.

4ГӀисани иб:

– Хьунул адам, Наб села авара? Дила замана гьачамлис сабаили ахӀен+.

5ГӀисала нешли къаравашунази иб:

– Илини хӀушази бурибси барая.

6Илар урегал халати къаркъала тӀалхӀяна тӀашлири, сарира жугьутӀунани умубирнила гӀядатуназир пайдаладирути. Гьар тӀалхӀянализи кӀи-кӀел яра хӀяб-хӀябал чармала хӀяббутӀ кадурцулри+. 7ГӀисани къаравашунази иб:

– ТӀалхӀяна шинни дицӀая.

Илдани илди черчерли дицӀиб.

8– Гьанна гӀяхъяя, – иб Илини, – ва сяхӀбатла тӀашкьяначи духая.

Илдани илкьяйда бариб.

9ТӀашкьянани шизирад детаурти чягъир халдариб. Илини чягъир чинарад дакӀудухъунтил балули ахӀенри, иличила балути шин хибти къаравашуницун сабри. ТӀашкьянани гелешмеш сунечи живариб 10ва илис уркъубяхъиб:

– Лебтанилра гьаланачи гӀяхӀти чягъир кадирхьу, гӀур биалли гӀяхӀил кепкабиубхӀели, вайтигъунти чягъир кадирхьу. ХӀуни биалли гӀяхӀтигъунти чягъир гьанналичи бикайчи мяхӀкамдарилри.

11Илкьяйда ГӀисани Галилеяла Канализирти гӀяламатунас бехӀбихьуд кабихьиб ва Сунела чевяхӀдеш дакӀудариб. Илала мутагӀялимтира Иличи бирхаур. 12Илала гӀергъи нешличил, узбачил ва мутагӀялимтачил ГӀиса Капернаумлизи арякьун. Илаб илди чумал бархӀи калун+.

Аллагьла хъа азбарлизибад ГӀисани вачрукьяби дугӀиули сай

13•ЖугьутӀунала Пасхала замана гъамбиубхӀели, ГӀиса Ерусалимлизи арякьун+. 14Аллагьла хъа азбарлизиб Илини унци, маза ва лагьни дирцути адамти чебаиб, илаб арц дарсдирутира кабиилри. 15Гьимиртазибад гӀярчумаг барили, Илини лебилра вачрукьябира, илдала унцира, мазара Аллагьла хъулирад дугӀаиб. Илини арц дарсдирутала кьасурбира гераиб, арц тӀутӀударили.

16– Урасая илди ишарад! – викӀулри ил лагьни дирцантази.

– Дила Дудешла хъали вачарла хъайчи шурмабалтадая!+

17Илала мутагӀялимтани Табтарлизиб белкӀунси гьанбикахъиб: «ХӀела хъайчила халаси къайгъили ну угулра».

18ИлхӀели жугьутӀунани Илизи хьарбаиб:

– Илди лерилра дирес ХӀезиб ихтияр лебни сегъуна лишайчибли ХӀуни нушаб кабизахъес вируду+?

19ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– ГъятӀаая ил Аллагьла хъали, ва Нуни хӀябал бархӀила бухӀнаб тӀашкабалтас+.

20ЖугьутӀунани иб:

– Ил Аллагьла хъали авцӀануурегра дусли тӀашбатурси саби, ХӀуни биалли ил хӀябал бархӀила бухӀнаб тӀашбалтаду?

21Амма ГӀисани буруси Аллагьла хъа юртличила ахӀенрину, Сунела кьаркьайчила сабри. 22БебкӀибтазивад ГӀиса мицӀириубхӀели, Илала мутагӀялимтани, Илала илди гъай гьандикахъиб ва Табтарличира, ГӀисала гъайличира бирхаур+.

23ГӀиса Ерусалимлизив Пасхала байрамличив сайхӀели, Илини дирути гӀяламатуни чедиули, бахъал Иличи бирхаур+. 24Амма Сай ГӀиса илдас гьаргирули ахӀенри; Илини лебилра балулри, 25адамличила багьес Илис чили-биалра бурни хӀяжатли ахӀенри, адамла уркӀиличибси Илини иткъира балулри.

3

Никадимличил ГӀисала ихтилат

3^1Парисейтала ургав Никадим бикӀуси ца адам леври. Ил жугьутӀунала бургазивад ца сайри+. 2Гьачам дугели ил ГӀисачи вакӀиб ва иб:

– Равви, нушани балулра, ХӀу Аллагьличивад вакӀибси мугӀяллим виъни: ХӀуни дирутигъунти гӀяламатуни чилилра дарес хӀейрар, эгер Аллагь иличил хӀейалли.

3Жаваблис ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: чилилра Аллагьла ПачяхӀдеш чедаэс хӀейрар, эгер чедивад ахӀекӀахъалли.

4– Секьяйда адам сагали акӀес вирусив, эгер ил ухънаваили виалли? – иб Никадимли. – ХӀейраргу ил сагали нешла канила ацӀес ва кӀинайсра акӀес!

5ГӀисани жаваблис иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: чилра Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀес хӀейрар, эгер шизивад ва РухӀлизивад акӀубли хӀейалли+.

6Кьаркьайзибад кьаркьала алкӀан, РухӀлизирад рухӀ алкӀан. 7Тамашамайруд Нуни бурибсиличи: хӀуша чедирад акӀес гӀягӀнитира. 8ДягӀ[*] сунес дигнаб булхъан. ХӀуни илала тӀама бикьид, амма багьес хӀейруд чинабад ил лябкьулил ва чина арбашулил. Илкьяйда саби гьарил РухӀлизивад акӀубсиличилра.

9– Секьяйда ил биэс бирара? – хьарбаиб Никадимли.

10ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀуни – Израилла мугӀяллимли, ил секӀал хӀергъулрив? 11ХӀекьдеш бурулра хӀези: нуша нушани балусиличила гъайдикӀулра ва нушани чебаибсиличила бикьридеш дирулра, амма хӀушани нушала бикьридеш кьабулхӀедирулра. 12Эгер Нуни хӀушази дунъяла секӀайчила бурибхӀели дирххӀерули диадалли, рахли Ну зубралайчила гъайикӀасли, секьяйда хӀуша дирхарутира? 13Чилра зубрази ацӀибси ахӀен, чӀянкӀли зубрачивад кацӀибси Инса Урши ахӀенси+. 14БацӀавлахъличиб Мусани чӀичӀала ахъбуцили кьяйда, илкьяйда ахъуцес гӀягӀниси сай[*] Инса Уршира,+
15Иличи вирхаурси гьариллис даимти гӀямру диахъес багьандан. 16АллагьлискӀун иш дунъя илцадра дигахъули сай, хӀятта Сунела цайли цаси Уршира ведиб, гьарил Иличи вирхуси алххӀелхахъес ва илис даимти гӀямру диахъес. 17Аллагьли Урши дунъяличи дунъялис суд барес вархьибси ахӀенну, Иличибли дунъя берцахъес вархьибси сай+. 18Иличи вирхуси судлизи ведхӀелуга. ВирххӀерхуси виалли, ил гьанналаув танбихӀлаварили сай, сенкӀун сай Аллагьла цайли цаси Уршиличи вирххӀеурхӀели+. 19Суд дунъяличи Шала бакӀнилизиб саби, амма адамтас цӀябдеш имцӀали дигулиахъиб, сенкӀун илдала баркьудлуми вайти сарри+. 20Гьарил вайдеш бирусилакӀун Шалалаличи гьимидулхъан ва Шалаличи архӀякьян. Илис сунела баркьудлуми гьаргхӀедиубли дигахъу. 21ХӀекьдеш хӀясибли хӀерируси биалли сунела баркьудлуми Аллагьла гьалар дурусти диъни гӀячихъли чедаахъес Шалаличи аркьян.

ШизибикӀан ЯхӀъя ГӀисачила гъайикӀули сай

22Илала гӀергъи ГӀисара мутагӀялимтира Ягьудеялизи арбякьун. Адамти шизибикӀули, Ил мутагӀялимтачил илав белгиси замана калун+. 23Илзамана ЯхӀъяни Еноннизиб Салимла мякьлаб шизибикӀулри, сенкӀун илар шин дахъал сарри. Адамти мурталра шизибакӀахъес иличи башулри. 24Ил бетаурси ЯхӀъя туснакълизи катес гьалаб сабри+.

25Гьачам ЯхӀъяла цацабехӀти мутагӀялимталара ца жугьутӀлара ургаб динна гӀядатла умудеш бирнила шайчиб жал бетаур+. 26Илди ЯхӀъячи бакӀиб ва иб:

– Равви, ит Адамли, Сайра Иордан хӀеркӀла итил шайчив хӀечил левси ва Сунечила хӀуни бикьридеш дарибси, гьанна Сунени шизибикӀули сай, ва лебилра Итичи башули саби+.

27ЯхӀъяни жаваб бедиб:

– Адамли барес вирар чӀянкӀли Зубрачибад асубиахъубси. 28Нуни бурибсилис хӀуша бикьруми саррая: «Ну МасихӀ ахӀенра, амма ну вархьибсира Илис гьалав вашахъес»+. 29ЦӀикури гелешмешла рирар. Гелешмешла юлдаш биалли мякьлав тӀашли иличи лехӀихъур ва сайра илала тӀамаличи харили вирар. Ил саби дила харидеш ва гьанна ил бетерхур+. 30Иличи чевяхӀирни хӀерли саби, набчи – кьадри камбирни.

31Чедивад ВакӀибси лебтачивра чихъси сай, ванзалан биалли ванзала сай ва ванзаланван гъайикӀар, амма зубрачивад ВакӀибси – лебтачивра чихъси сай! 32Илини Сунени чедаибтас ва дакьибтас бикьридешдирули сай, амма чилилра Илала бикьридеш кьабулдирули ахӀен. 33Кьабулдирусини биалли Аллагь хӀекьси виъни марбирули сай+. 34Аллагьли вархьибсини Аллагьла гъай дурули сай ва Аллагьли Илис сегъуналра гӀелабуцниагарли Сунела РухӀ лугули сай. 35Дудешлис Урши дигахъули сай ва гьар секӀал Илала някъбази дедили сай+. 36Уршиличи вирхусила даимти гӀямру дирар, Урши кьабулхӀейрусини – гӀямру чехӀедиу, иличи Аллагьла гьими хӀерли саби+.

4

ГӀисара самариялан хьунул адамра

4^1ГӀисани ЯхӀъялайчиб бахъал мутагӀялимти бургниличила ва бахъал шизибикӀниличила парисейтани бакьиб. 2ХӀякьикьатлизиб шизибикӀуси ГӀиса ахӀенрину, Илала мутагӀялимти сабри+. 3Сунечила гъайбикӀни багьурхӀели, Ягьудея уббатурли, ГӀиса Галилеялизи чарухъес гьайиуб+. 4Илала гьуни Самариялизибад аркьусири+. 5Ил самариялантала Сихар бикӀуси шагьарлизи вакӀиб. Ил шагьар мерлабиубсири муртрил Якьубли сунела урши Юсуплис бедибси ванзаличибад гьарахъли ахӀи. 6Илаб Якьубла къуюра лебри. Гьуйчив вамсурси ГӀиса бамсриахъес къуюла мякьла кайиб. Ил хӀерела замана сабри. 7Ца самариялан хьунул адам къуюличи шичи ракӀиб.

ГӀиса илизи викӀар:

– Наб держес шин диха.

8(Илала мутагӀялимти шагьарлизи беркала асес бякьири).

9Самариялан тамашариуб:

– ХӀу жугьутӀ сайри, ну биалли – самариялан. Набзи ХӀуни держахъес шин тиладидарес секьяйда вирусири?

АнцӀбукь биалли жугьутӀуни самариялантачил бархмагхӀебикӀнилизиб сабри.

10ГӀисани илизи иб:

– Эгер хӀуни Аллагьли матъал лугусиличила ва хӀези шин гахъес тиладиикӀуси Чи саял балуси риадлири, Илизи хӀуни тиладибиради ва Илини хӀед мицӀирти шин лугиб.

11Хьунул адамли иб:

– ХалавегӀил, ХӀела гӀяхъес селра агара, къую биалли мурхьли саби. Чинар лертив ХӀела мицӀирти шин? 12Марли, сайра ужули, сунела уршбира бужули, хӀункьрира далхуси, иш къую нушаб уббатурси нушала хала бегӀтазивад ца сайси Якьубличив ХӀу халал сайрив?

13ГӀисани иб:

– Илди шин дужуси гӀурра милигирар. 14Нуни гибти шин дужуси биалли гӀурхӀели гьачамалра милигхӀейрар. Нуни илис дедибти шин даимти гӀямрулизи кабухъунси урунжли детарар+.

15Хьунул адамли Илизи иб:

– ХалавегӀил, диха гьатӀи наб илдигъунти шин, гӀур ну шинничи хьулхӀерикӀахъес ва иш къуюличи шичи хӀерашахъес.

16Илини илизи иб:

– Рукьен, хӀела мурул живарили, иша чаррухъен.

17– Дила мурул агара, – жаваб чарбатур хьунул адамли.

ГӀисани илизи иб:

– ХӀу рархьлири, дила мурул агара рикӀухӀели. 18ХӀелакӀун шел мурул лебри, гьанна хӀу сунечил хӀеррируси, мурул ахӀен; ил хӀуни бархьли бурири.

19– ХалавегӀил, – иб хьунул адамли, – нуни чебиулра ХӀу идбаг виъни+. 20Нушала дудешуни иш дубурличиб Аллагьлис булгутири, хӀуша Ерусалимлизив Аллагьлис улгес гӀягӀниси саби дикӀулра.

21ГӀисани иб:

– Рирхаи Набчи, хьунул адам, я иш дубура, я Ерусалим Дудешлис дулгуси мерли хӀебируси замана сабиур. 22ХӀушани, самариялантани, селис суждабирулрал балули ахӀенра, нушани балулра селис суждабирулрал, берцудикӀун жугьутӀуназибад саби+. 23Амма замана лябкьян, ил гьанна сабаили саби, Дудешлис булгути хӀекьти суждачиби рухӀлизиб ва хӀекьдешлизиб булгуси, сенкӀун илдигъунти суждачиби Сунес баргес Дудеш умцӀули сай. 24Аллагь РухӀ сай, Илис суждабирутанира рухӀлизиб ва хӀекьдешлизиб суждабирес гӀягӀниси саби.

25Хьунул адамли иб:

– Нуни балулра, МасихӀ (Вакибси ибси) вакӀес гӀягӀниси сай; хӀера, Ил вакӀибхӀели, Илини нушаб лерилра секӀал баяндиру+.

26ГӀисани илизи иб:

– Ил Ну сайра, хӀечил гъайикӀуси+.

ГӀисани рухӀла сабухъличила бурули сай

27Ил замана Илала мутагӀялимти чарбухъун ва, ГӀиса хьунул адамличил гъайикӀули чеили, тамашабиуб. Амма чилилра хьархӀебаиб, Илис се дигулрил ва сен Сай иличил гъайикӀусил.

28Хьунул адам, сунела шинна къянари батурли, шагьарлизи чаррухъун ва адамтази буриб:

29– Нуни дарибти лерилра набзи дурибси Адамличи дукьеная ва хӀеръая. МасихӀ ахӀенара Ил?

30Адамти шагьарлизибад ГӀисачи бякьун.

31Илзамана Илала мутагӀялимти чебхӀебиркулри:

– Равви, се-биалра беркен.

32Амма Илини илдази иб:

– Дила, хӀушани хӀебалуси, беркала леб.

33ИлхӀели мутагӀялимти саби-ургаб гъайбикӀесбииб:

– Белики, Илис чили-биалра беркала хили биэс?

34– Дила беркала илизиб саби, – иб ГӀисани, – Ну Вархьибсила амру бетерхахънилизиб ва Илала баркьуди таманбарнилизиб+. 35ХӀуша хӀедикӀулраяв гьатӀи: «Авал базли арши садиур?». Ну биалли хӀушази викӀулра: ахъдуцая хӀулби ва хӀеръая хъумачи, илди диршесли секьяйда дикьурлил!+
36Аршикьяналира сунела шабагъат кайсу. Илини даимти гӀямрулис сабухъ бурчули сай, дегӀунси ва иршуси бархли разибиахъес багьандан. 37Ил шайчиб бархьси саби бурала: цали делгӀа, цархӀилли иршу. 38Нуни хӀуша дархьилра хӀушани къиян кахӀебихьибси биршахъес. ЦархӀилти биалли бахъхӀи бузиб, хӀушани илдала бузерила сабухъ бурчулра.

Бахъал самарияланти ГӀисачи бирхаур

39Ил шагьарлизибти бахъал самарияланти ГӀисачи бирхаур, сенкӀун хьунул адамли буриб:

– Илини набзи нуни дарибти лерилра дуриб. 40Самарияланти Иличи бакӀиб ва Сай чучив калахъес тиладибикӀескабииб, ГӀисани илар кӀел бархӀи деркӀиб. 41Илини дурути гъайличибли гӀурра бахъал халкь Иличи бирхаур. 42Хьунул адамлизи илди бикӀулри:

– ХӀела гъай хӀясиблицун ахӀенра нуша гьанна дирхути. Ил Адам гьарли-марли дунъя Уцахъан виъни нушани бакьира ва балулра+.

Галилеялизиб ГӀисала вягӀза

43КӀел бархӀила гӀергъи ГӀиса илавадли Галилеялизи арякьун. 44ВегӀла ватӀайзив идбаг хӀурматчевли хӀейрар или, ИлкӀун Сайра викӀусири+. 45Амма, Ерусалимлизиб Пасхала байрамличир ГӀисани дарибти чедаъни сабабли, Сай Галилеялизи вакӀибхӀели, галилеялантани Ил разили кьабулвариб+.

ГӀисани пачала хӀякимла урши сагъирули сай

46ГӀиса гьачам гьатӀи, Сунени шин чягъирличи шурдатурси, Галилеялизибси Канализи вякьун. Илав пачала хӀякимтазивадси ца леври. Илала урши Капернаумлизив зягӀипли сайри+. 47Ил адамли ГӀиса Ягьудеялизивад Галилеялизи вакӀниличила бакьибхӀели, ГӀисачи вакӀиб ва убкӀуси сунела урши сагъварахъес бусравикӀескайиб. 48ГӀисани илизи иб:

– ГӀяламатуни ва лишанти чехӀедаили гӀергъи, хӀуша сеналра дирххӀерудая+.

49Амма пачала хӀякимтазивадсини жаваблис иб:

– ХалавегӀил, дила урши мицӀирли тевалли аркьехӀе.

50ГӀисани иб:

– Укьен, хӀела урши мицӀирли кавлан.

Ил адам ГӀисала гъайличи вирхаур ва арякьун. 51Ил гьунчив сайхӀели, илала къаравашуни гьала бакӀили, урши мицӀирли виъниличила буриб.

52Чидил сягӀятлизиб уршилис кункдеш акӀубал илини хьарбаиб. Илдани буриб:

– Даг хӀерейс, сягӀят цаличиб.

53Дудешли аргъиб, ил секӀал баягъи ГӀисани сунези: «ХӀела урши мицӀирли кавлан» ибхӀели, бетаурли биъни. Пачала хӀяким ва лебилра илала хъулибти бирхаур+.

54Ягьудеялизивад Галилеялизи вакӀибхӀели ГӀисани барибси, ил кӀиибил гӀяламат сабри+.

5

КӀавла мякьлаб сагъбарни

5^1Илала гӀергъи ГӀиса жугьутӀунала байрамличи Ерусалимлизи вякьун. 2Ерусалимлизиб, Маза-къапуличибад гьарахъли ахӀи, тӀулрачил шел умхли алавбарибси кӀав лебри. Илис жугьутӀ мезли Бетзата бикӀусири. 3-4Илаб бахъал зягӀипти кабихьири: сукъурти, балкӀаби ва биркӀанти дуцибти. 5Илдала ургав ца адам леври, сайра хӀябцӀанугехӀра дус зягӀипси. 6Илав кайхьи ил чеили ва вахъхӀи илгъуна хӀяйчив виъни багьурли, ГӀисани илизи иб:

– ХӀед дигулрив сагъиэс?

7ЗягӀипсини иб:

– Дила хужаим, шин жургъдикӀухӀели ну кӀавлизи ваахъес кумекбареси чилра агарагу. Нувал ила ветаэс къайгъилизииркулрагу, амма цархӀил чи-биалра наб гьалаулхъули сай.

8ИлхӀели ГӀисани илизи иб:

– Айзи! Касану хӀела убуш, укьен+.

9Ил адам илав бусягӀятал сагъиуб. Илини сунела убуш касиб ва арякьун. Ил бетаур сут бархӀи.

10Илбагьандан жугьутӀунани сагъиубсилизи иб:

– ИшбархӀи сут бархӀи саби ва хӀед убуш бихес асухӀебирар.

11Илини жаваблис иб:

– Ну араварибсини набзи иб: «Касану хӀела убуш, укьен».

12Илдани хьарбаиб:

– ХӀези убуш касахъес ва арукьяхъес хъарбарибси чи сая?

13Сагъварибсини суненира балули ахӀенри чи саял Ил, сенкӀун ГӀиса илаб учибикибтала ургав веткахъиб. 14ГӀур ГӀисани ил Аллагьла хъулив варгиб ва иб:

– ХӀера, гьанна хӀу ара-сагълири. ГӀур бунагьуни мадирид, хӀечил гьатӀира вайси бетхӀеахъес багьандан.

15Ил адам илхӀели жугьутӀуначи арякьун ва сай сагъварибси ГӀиса виъниличила буриб.

Аллагьла Уршиличирад даимти гӀямру

16Илини ил сут бархӀи барни багьандан, жугьутӀуни ГӀисас гӀергъикабиркес бехӀбихьиб+.

17ГӀисани биалли илдази иб:

– Дила Дудеш мурталра узуси сай, Нура илкьяйда узулра.

18ИлхӀели жугьутӀуни ГӀиса кавшести тяхӀурти даргес имцӀали къайгъилизибикиб, сенкӀун Илини сут бархӀи булъулицун ахӀенрину, Сай Аллагьличи цугсилизи халирули, Аллагьлис Сунела Дудеш илира викӀулри+.

19Илис жаваблис ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: бируси Дудеш чехӀеалли, Уршили Сунела Сунени селра барес вируси ахӀен. Дудешли бируси Уршилира биру. 20ДудешлискӀун Урши дигахъу ва Сунени дирути лерилра Илизира чедиахъу. ХӀуша тамашадирудая, сенкӀун Илини Илизи гьатӀира черяхӀти баркьудлуми чедиахъу+. 21Тяп Дудешли бебкӀибти мицӀирбиахъубли илдас гӀямру лугуливан, илкьяйда Сунес дигутас Уршилира гӀямру луга. 22-23Дудешли чисалра суд хӀебиру, дудешлаван Уршилара хӀурмат бирахъес багьандан, судла ари Илини Уршилизи бедили сай. Уршила хӀурмат хӀебирусини Урши вархьибси Дудешлара хӀебирули сай++.

24ХӀекьдеш бурулра хӀушази: гьарилла, Дила гъай бикьусила ва Ну Вархьибсиличи вирхусила, даимти гӀямру сари, илис судличи вакӀес гӀягӀнихӀебиркур, ил бебкӀализивад гӀямрулизи ветухъи сай+. 25ХӀекьдеш бурулра хӀушази: бебкӀибтани Аллагьла Уршила тӀама бикьуси замана лябкьули саби, ил бакӀра бакӀили саби. ИлхӀели лебилра бакьибти мицӀирбирар+. 26Сунезир гӀямру лерливан Уршилизирра Сунезир гӀямру Дудешли диахъуб+. 27Илини Илизи суд барахъес ари бедиб, сенкӀун Ил – Инса Урши сай.

28Тамашамадирудая ил секӀайчи, лябкьян замана: гьанна бусягӀят хӀябразибтани Илала тӀама бикьу+
29ва хӀябразибад дурабулхъан. ГӀяхӀдеш бирули калунти, хӀербирес багьандан мицӀирбирар. Вайдеш бирутира танбихӀлабиэс багьандан мицӀирбирар. 30Дила ариличибли Нуни селра барес вируси ахӀенра. Дудешли Набзи бурили кьяйда Нуни суд бируси саби. Дила суд бархьсира саби: Ну гьуцӀикӀуси Дила ари таманбарес ахӀенрану, Ну Вархьибсила ари таманбарес сайра+.

ГӀисани Сунела дугьбала хӀекьдеш кабилзахъули сай

31Эгер Нуницун Набчила бикьридешдируси виаслири, Дила бикьридеш хӀекьтили хӀедири,+
32амма Набчила ца гьатӀи бикьрили бикьридешдирули сай ва Нуни балулра Набчила илала бикьридеш хӀекьти диъни. 33ХӀушаникӀун ЯхӀъячи адамти бархьирая ва илини хӀекьдешлис бикьридешдариб+. 34Адамтала бикьридеш Нуни кьабулдирули ахӀенра, амма, хӀуша дерцахъес дигули, иличила бурулра. 35ЯхӀъя ухуси ва шалабикӀуси чирагъ сайри. Камси заманализир илала шалалиур шаддиэс хӀушаб дигусири+.

36Амма Дила бикьридеш ЯхӀъялайчирра цӀакьти сари. Дудешли Набчи хъардарили Нуни дирути баркьудлумани Дудешли Ну вархьнилис чули бикьридешдирули сари+. 37Набчила Суненира, Ну вархьибси Дудешлира, бикьридешдариб. ХӀушани гьачамалра Илала тӀама хӀебакьира ва Илала куц чехӀебаира. 38Илала дев хӀушазиб хӀербирули ахӀен, сенкӀун хӀуша Илини Вархьибсиличи хӀедирхулра. 39Даимти гӀямру сархес хьулдикӀули, хӀушани къайгъиличил Табтурти руркъулра. Илди ТабтуртаникӀун Набчила бикьридешдирули сари+. 40Амма гӀямру диахъес хӀуша Набчи дакӀес дигули ахӀенра.

41Наб адамтазибад чевяхӀдеш гӀягӀнили ахӀен, 42амма Нуни хӀуша далулра: хӀушала уркӀбазир Аллагьличи диги агара. 43Ну вакӀибсира Дила Дудеш багьандан ва хӀушани Ну кьабулирули ахӀенра, амма чи-биалра цархӀил сай багьандан вакӀалли, ил хӀушани кьабулиридая+. 44ХӀуша сен-сен дирхаэс дирутирая, эгер цалис цали буруси гап кьабулбирули, цаси Аллагьлизибад гап касес сегъуналра къайгъи хӀебирули диадалли+? 45Дила Дудешла гьалар хӀуша Нуни гӀяйиблизидурцура или пикримадикӀудая. ХӀуша гӀяйибладурцуси – ил хӀушани игьдибарбихьибси Муса сай. 46ХӀуша Мусачи дирхути диадаллири, Набчира дирхутири, сенкӀун Муса лукӀуси Набчила сайри. 47Эгер хӀуша илини делкӀунтачи дирххӀерули диадалли, Дила гъайличи секьяйда дирхаэс дирутирая?

6

ГӀисани шел азир адам лукъахъули сай

6^1•Илала гӀергъи ГӀиса, сунес Тибериадала урхьу илира бикӀуси, Галилеяла урхьула цархӀил шайчи ветахъикиб. 2ЗягӀипти сагъбирахъули, ГӀисани дирути гӀяламатуни чедиули, Илис гӀергъи бахъал халкь арбякьун. 3ГӀиса дубурличи чевяхӀухъун ва илав Сунела мутагӀялимтачил кайиб. 4ЖугьутӀунала Пасхала замана гъамбикӀулри+. 5ГӀисани, хӀулби ахъдуцили, Сунечи лябкьути бахъал адамти чебаибхӀели, Пилипплизи иб:

– Илди адамти бахес нушани кьацӀ чинарад исутира+?

6Ил Илини бурибсири Пилиппла хӀялумцӀес багьандан, Сунени бируси гьалахили балулри. 7Пилиппли жаваб чарбатур:

– КӀидарш динарлис кьуцӀри асахӀеллира, гьариллис ца биштӀаси кесек бедеслира, диъхӀедиур.

8Илала ца мутагӀялимли Симун Петерла узи Андрейли иб:+

9– Ишав дурхӀя лев мухъила шел кьацӀ ва кӀел бялихъ лерси, илди чис диура гьатӀи?

10ГӀисани иб:

– Адамтази кабиахъес бурая.

Илар дахъал кьар лерри ва лебилра кьарличи кабииб. ЧӀянкӀли мурул адамтицун шел азирцад адам лебри.

11ГӀисани кьуцӀри касиб, Аллагьлис шукрура или, кабиибтас дутӀиб. Гьарилтас дигутицад дедили, бялихъуначилра Илини илкьяйда бариб+. 12Лебилра белкъунхӀели, Илини Сунела мутагӀялимтази иб:

– Калунти бутӀни дучая, селра заяхӀебиахъес багьандан.

13Илдани дучиб ва мухъила шел кьацӀлизибад буки гӀергъи калунти бутӀнани вецӀнукӀира чӀап дицӀиб. 14ГӀисани барибси ил гӀяламат чебаили, адамти бикӀутири:

– Дунъяличи вакӀес гӀягӀниси Идбаг дурусли Ил сай+.

15ГӀисани аргъиб, илдас Сай гужли пачали катес дигни, ва илбагьандан гӀурра сайцун дубурличи арякьун.

16•БархӀи ахъибхӀели, ГӀисала мутагӀялимти урхьуличи убяхӀахъиб 17ва, къаякъличи кабиили, урхьуличибад Капернаумлизи гьайбиуб. ЦӀяббиублири ва ГӀиса чейули ахӀенри. 18ЦӀакьси дягӀ бухъун ва урхьу бургъесбииб. 19Шел-урегал километр ахъибхӀели, илдани урхьуличивад вашули, къаякъличи гъамируси ГӀиса чеиб. МутагӀялимти урухбиуб.

20– Ну сайра, урухмакӀудая, – иб ГӀисани.

21Илдас Ил къаякъличи ацӀахъес дигулри, илхӀяйзибал къаякъ саби аркьуси дубличи сабаили уббухъун.

ГӀиса – зубрачивадси хӀекьси кьацӀ

22Урхьула итил дубличиб калунти адамтани гӀергъила бархӀи аргъиб: илаб лебси ца къаякъ сабри. Сунела мутагӀялимтачил ГӀиса къаякъличи кахӀейъниличила ва мутагӀялимти сабицун арбукьниличила илдани балулри. 23ХалавегӀилли Аллагьлис шукрура или, халкьли кьуцӀрира деркунси мерличи, Тибериадализирад чумал къаякъ дубличи дакӀиб. 24Илав я ГӀиса, я Илала мутагӀялимти хӀебаргибхӀели, адамти къаякъуначи кабииб ва Капернаумлизи ГӀисагӀиб умцӀес арбякьун.

25Урхьула итилил дубличив илдани ГӀиса варгиб ва хьарбаиб:

– Равви, ХӀу иша мурт вакӀири?

26ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: гӀяламатуни чедаибхӀели ахӀенра хӀуша НабгӀир умцӀути, делкъайчи кьацӀли дукни сабабли сарра. 27Беркьили бетихъуси беркайс мадузудая, амма даимлис кавлуси ва даимти гӀямру лугуси беркайс дузеная. Ил беркала хӀушаб Инса Уршили луга. Сунечи Дудешли, Сай Аллагьли, нугьру кабатурси Ил сай.

28Илдани хьарбаиб:

– Аллагьлис кьабулти баркьудлуми дирес багьандан нушани се бируси?

29ГӀисани жаваб бедиб:

– Аллагьлис кьабулси баркьуди – Илини Вархьибсиличи вирхни саби.

30Илдани хьарбаиб:

– Нушани ил чебаили, ХӀечи дирхаахъес багьандан, сегъуна гӀяламат бирида ХӀуни? Се барес вируда ХӀуни+? 31ХӀера, нушала хала бегӀтани бацӀавлахъличиб манна[*] букули калунсири, иличила белкӀи кьяйда: «Илини зубразибад кьацӀ бедиб».

32ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ХӀушаб хӀекьдеш бурулра, Мусани ахӀенри хӀушаб зубразибад кьацӀ гибси, Дила Дудешли зубразибад хӀушаб хӀекьси кьацӀ лугули сай. 33СенкӀун Аллагьла кьацӀ – ил зубрачивад вакӀибсини дунъялис гӀямру лугуси кьацӀ саби.

34ИлхӀели илди Илизи тиладибикӀесбииб:

– ХалавегӀил, мурталра илгъуна кьацӀ луген нушаб+.

35ГӀисани иб:

– Ну гӀямрула кьацӀ сайра. Набчи вакӀибси сеналра гушли кахӀевлан ва набчи вирхуси милигхӀейрар+. 36Амма Нуни хӀушази бурили кьяйда, хӀушани Ну чеили хьалли, дирхули ахӀенра. 37Лебилра, Дудешли наб гибти, сеннира Набчи лябкьян, Набчи вакӀибси Нуни дугӀхӀейис+. 38НукӀун зубрачивад вакӀибси Наб дигути дирес ахӀенрану, Ну Вархьибсила ари таманбирес сайра+. 39Ну Вархьибсила ари биалли Сунени Набзи гибтазивад цалра ветхӀехъахънилизиб ва ахиратла бархӀи Нуни илди мицӀирбарнилизиб саби+. 40Дила Дудешла ари Урши чейусилис ва Иличи вирхусилис даимти гӀямру деднилизиб саби ва ахиратла бархӀи ил Нуни мицӀиририс+.

ЖугьутӀуни ГӀисачил жалбирхъули саби

41«Ну зубрачивад вакӀибси кьацӀ сайра» ибти ГӀисала гъайли илаб лебти жугьутӀуни гӀясибиахъуб. 42Илди бикӀулри:

– Ил Юсупла урши ГӀиса ахӀену гьатӀи? Нушани илала дудешра нешра балулра! Секьяйда ил викӀес вирусив: «Ну зубрачивад вакӀибсира?»+.

43ГӀисани иб:

– ЖункъурмадикӀудая. 44Ну вархьибси Дила Дудешли калли ахӀенси, чилра Набчи вакӀес вируси ахӀен ва Нуни ил ахиратла бархӀи мицӀиририс+. 45Идбагунани белкӀи саби: «Илди лебилра Аллагьли бяркъурли бирар». Гьарил Дудешличи лехӀахъибси ва Иличив вяркъурси Набчи лявкьян. 46Аллагьличивад ВакӀибсини ахӀи, Дудеш чилилра чехӀеиб, чӀянкӀли Илини чеиб Дудеш+. 47ХӀекьдеш бурулра хӀушази: вирхусила гӀямру даимти сари. 48Ну – гӀямрула кьацӀра. 49ХӀушала хала бегӀти бацӀавлахъличиб маннали букули калун, амма лебилра бебкӀиб. 50Зубрачибадси иш кьацӀ илгъуна ахӀен: ил букуси адам убкӀхӀебкӀар. 51Ну мицӀирси кьацӀ сайра, зубрачивад вакӀибси. Ил кьацӀ букуси, даим хӀерирар. Ил кьацӀ – ил Дила кьаркьала саби ва ил Нуни дунъяла гӀямру багьандан бедлугулра+.

52ИлхӀели жугьутӀунала ургаб жал бехӀбихьиб:

– Секьяйда вирусив Илини нуша дукахъес Сунела кьаркьала гес?!

53ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: эгер хӀушани Инса Уршила кьаркьала хӀебукадалли ва Илала хӀи хӀедужадалли, хӀушазир гӀямрура хӀедирар+. 54Гьарил Дила кьаркьала букуси ва Дила хӀи дужуси даимти гӀямрула вегӀ вирар ва Нуни ил ахиратла бархӀи мицӀиририс. 55Дила кьаркьала – ил хӀекьси беркала саби, Дила хӀи – илди хӀекьти бержала сари. 56Дила кьаркьала букуси ва Дила хӀи дужуси, ил Набзив сай ва Ну илизив сайра+. 57МицӀирси Дудешли Ну вархьили кьяйда ва Дудешличивли Ну хӀерирули кьяйда, Набзивад укусира Набчивли хӀерирар. 58Ил кьацӀ зубрачибад бакӀибси саби ва ил хала бегӀтани букусигъуна ахӀен. Илди бебкӀиб, амма ил кьацӀ букуси даим хӀерирар.

59ГӀисани илди дуриб Капернаумла синагуглизиб адамти руркъухӀели.

ЦабехӀ мутагӀялимтани ГӀиса уввалтули сай

60Илди гъай дакьили, Илала мутагӀялимтазибад бахъалгъунти бикӀулри:

– Илини сегъунти-сарил кьяркьти гъай дурули сай, чи вирара иличи лехӀахъес?

61ГӀисани аргъиб мутагӀялимти Сунела гъайличи кьабулагарли биъни ва илдази иб:

– Ил сабив хӀуша васвасдикӀахъуси? 62ГӀур се биридая, рахли хӀушани Инса Урши гьалав Сай левси мерличи айцӀули чеадалли+? 63РухӀли гӀямру луга, кьаркьайзибад пайда агара. Нуни хӀушази дурибти дугьби – илди рухӀ ва гӀямру сари. 64Амма хӀушазибадли цабехӀти бирхули ахӀен.

ГӀисаникӀун бехӀбихьудличибадал балусири, чи вирххӀерхулил ва чили Сай уведлугал+. 65Ил даимиуб:

– Илбагьандан Ну хӀушази викӀусири, Дудешли имкан бедибси ахӀенси, чилра Набчи вакӀес хӀейрар.

66ИлхӀели бахъалгъунти Илала мутагӀялимтани Ил увватур ва гӀур Иличил хӀебашанбиуб.

67– ХӀушабра Ну увватес дигули хӀедииша? – хьарбаиб Илини вецӀнукӀирализи.

68Симун Петерли жаваб чарбатур:

– ХалавегӀил, гӀур чичи аркьутирав нуша? ХӀела сари даимти гӀямру лугути дугьби. 69Нуша дирхулра ХӀу – Аллагьла Дурхъасири+.

70ГӀисани жаваб чарбатур:

– Нуни ахӀенрив хӀуша вецӀнукӀиралра чердикӀибти? Сен-биалра – хӀушазивадли ца – илбис сай!+

71Ил гъайикӀуси Симун Искариутла урши Ягьудачила сайри, илра вецӀнукӀирализивадси виалра, гӀурхӀели Сай уведибси+.

7

ГӀисала узби Иличи бирхули ахӀен

7^1Илала гӀергъи ГӀиса Галилеякад вашули калун. Ягьудеялизи Ил аркьули ахӀенри, сенкӀун жугьутӀунас Ил кавшес дигулри+. 2Сунес Чятиртала бикӀуси жугьутӀунала байрам[*] гъамбикӀулри. 3ГӀисала узбани Илизи иб:

– Ишав мавъуд, ХӀуни дирути гӀяламатуни ХӀела мутагӀялимтази чедаахъес багьандан, Ягьудеялизи укьен+. 4Машгьурдешличи гьуцӀикӀуси чилра дигӀянали вяшхӀейкӀар. ХӀуни илдигъунти дирули виадли, ХӀу дунъялис чеахъи.

5Илала узби булан Иличи бирхарули ахӀенри. 6ГӀисани илдази иб:

– ХӀушаб сегъуна-дигара замана балбиркуси саби, амма Дила замана гьачамлис сабаили ахӀен+. 7Дунъя хӀушачи къаршили кабизес хӀебирар, амма Набчи кабизурли саби, сенкӀун дунъяла баркьудлуми вайти диънилис Нуни бикьридешдирулра+. 8Ардукьеная байрамличи, Ну гьачамлис архӀякьяс, сенкӀун дила замана сабаили ахӀен.

9Илкьяйда бурили, ГӀиса Галилеялизив калун.

ГӀиса дакӀу-гьаргли Аллагьла хъулив вягӀзуртаиркьули сай

10Илала узби байрамличи арбякьунхӀели, Сайра арякьун, чӀянкӀли дакӀули ахӀи, чилилра хӀебагьесли. 11Байрамличиб жугьутӀуни ИлигӀиб умцӀулри ва хьарбикӀулри:

– Чинава Ил?

12Халкьла ургар ГӀисачила дахъал шутӀъала тӀинтӀдиублири. ЦабехӀти Ил гӀяхӀси адам сай бикӀулри, цархӀилти биалли Илини халкь биргӀябиргули саби бикӀулри. 13Амма, жугьутӀуназибад урухкӀули, дакӀули Иличила чилра гъайикӀули ахӀенри+.

14Байрамла байхъала бетерхурхӀели, ГӀиса Аллагьла хъули вакӀиб ва руркъескайиб.

15ЖугьутӀуни тамашабирутири ва бикӀутири:

– Чинарадти сарив Илала делчӀундеш, ИлкӀун чинавалра учӀули калунси ахӀенри.

16ГӀисани жаваб бедиб:

– Дила белчӀуди Набчибад ахӀен, Ну Вархьибсиличибад саби+. 17Чис Аллагьла амру таманбарес дигули виалра, илини бала Дила белчӀуди Аллагьличибад сабил яра Набзибад Нуни бурулрал. 18Сунезибад саби викӀуси, сунес чебяхӀдешлигӀив умцӀули сай, Сай Вархьибсилис чебяхӀдешлигӀив умцӀуси биалли вархьли сай, илизиб къяна агара+. 19Мусани хӀушаб Зегъа хӀегибу гьатӀи? Амма хӀушазивад цалра Зегъа хӀясибли вяшикӀули ахӀен. Сен хӀушаб Ну кавшес дигулрая+?

20– Жиндли уцили хӀейиши ХӀу? Чис дигулив ХӀу кавшес? – бикӀулри халкь+.

21Илдас жаваб чарбалтули, ГӀисани иб:

– Нуни барибси цацун баркьуди саби, хӀуша биалли илцадра тамашадирулра. 22Мусани хӀушаб суннатлабирни гиб (гьайгьай, суннатлабирни Мусачибад ахӀенрину, хала бегӀтачибад сабри), хӀушани сут бархӀира балли адамти суннатлабирулрая. 23Мусала Зегъа хӀебуэс багьандан, адам сут бархӀира суннатлаварес асубирули биалли сен хӀуша Набчи гьимдукӀибтирав, НуникӀун сут бархӀи сагъварибси арагӀевли адам сайри+? 24Чебаала хӀясибли пикрикамабиридая, бархьдеш хӀясибли пикри дурасая+.

Ил саю МасихӀ?

25ИлхӀели Ерусалимла цабехӀти адамти хьарбикӀескабииб:

– Ил ахӀену гьатӀи кавшес дигуси? 26ХӀера, Ил дакӀули халкьла гьалав гъайикӀули сай ва Илис къадагъабирули ахӀен. Белики, Ил МасихӀ виъниличила хӀякимтани дурусли багьурли биэс? 27Амма нушани балулра Ил чинавадси саял, МасихӀ вакӀибхӀели чилилра хӀебала Ил чинавад вакӀибсил+.

28ИлхӀели Аллагьла хъулив руркъес даимиубси ГӀисани ахъли тӀамадариб:

– ХӀушани Ну валулра?! ХӀушани хӀятта балулра Ну чинавад сайрал?! НукӀун Набчивад Ну вакӀибси ахӀенра. Ну Вархьибси гьарли-марси сай, амма Ил хӀушани хӀелулрая. 29Нуни кьалли Ил валулра, сенкӀун Ну Иличивад вакӀилра ва Ну Илини вархьилра!+

30Илдас ГӀиса уцес дигулри, амма Иличи чилра гачхӀейкиб: Илала замана сабаили ахӀенри+. 31Учибикибтазибад бахъал Иличи бирхаур. Илди бикӀулри:

– Марли, МасихӀ вакӀибхӀели, Иш Адамличирра Илини дахъал гӀяламатуни дирув+?

Динна бургас ГӀиса уцес дигули саби

32ГӀисачила адамтани дурути парисейтани дакьиб. ИлхӀели илданира халакашишунанира Ил уцахъес къараулти бархьиб. 33ГӀисани иб:

– Ну хӀушачил камси гьатӀи кавлас, гӀур Ну Вархьибсиличи чарулхъас+. 34ХӀуша НабгӀир умцӀудая, амма ургхӀергура, Ну левси мерличи хӀуша дакӀесра хӀедирудая+.

35Илаб лебти жугьутӀуни цализи ца хьарбикӀулри:

– Чина арукьес дигулив Илис, нушани варгхӀергесли? Белики, грекунала ургаб тӀутӀули, нушала халкь хӀербируси мерличи арукьес дигули хӀейалли, грекуни руркъес багьандан? 36Илис се бурес дигулри, викӀухӀели: «ХӀуша НабгӀир умцӀудая, амма ургхӀергура» ва «Ну левси мерличи хӀуша дакӀесра хӀедирудая?».

МицӀирти шинна хӀуркӀби

37Чятиртала байрамла бегӀла гӀергъиси ва чебяхӀси бархӀи ГӀиса айзур ва ахъли багьахъур:

– Чис ужес дигалра, Набчи вакӀили, ужаб+. 38Набчи чи вирхули виалра, Табтарли буруливан, илала уркӀилизирад мицӀирти шинна хӀуркӀби кадулхъан.

39Сунечи бирхауртани кайсути РухӀличила ГӀисани илкьяйда иб. Бирхутас гьачамлис РухӀ гили ахӀенри, сенкӀун гьачамлис ГӀиса чевяхӀварили ахӀенри+. 40ГӀисала гъай дакьили, учибикибти адамтани иб:

– ХӀекьли Ил Идбаг сай!+

41ЦархӀилти бикӀулри:

– Ил – МасихӀ сай!

Итилти бикӀулри:

– Галилеялизивад лявкьусив гьатӀи МасихӀ? 42Табтарлизиб бурили ахӀену гьатӀи, МасихӀ Даудла кьамлизивад, Дауд акӀубси Бетлегьем бикӀуси шилизивад вирар, или+?

43ГӀисачила пикрилизиб халкь бутӀиб+. 44ЦацабехӀтас Ил уцес дигулри, амма чилилра ГӀисачи някъ ахъхӀебуциб.

Ягьудеяла хӀякимтала хӀебирхудеш

45Халакашишуначи ва парисейтачи Аллагьла хъа къараулти чарбухъунхӀели, илдази хьарбаиб:

– Сен хӀушани Ил хӀекирая?

46Къараултани жаваб бедиб:

– Гьачамалра цалра адам Ил Адамван гъайхӀевхъун.

47– Илини хӀушара чердалкӀахъунраяв? – хьарбаиб парисейтани. 48Парисейтазивад яра хӀякимтазивад Иличи чи-биалра вирхауру гьатӀи? 49ГӀядатла адамтани Зегъализиб се балусив? Илди адамти лягӀнатбушибти саби.

50Парисейтазивад ца сайси ва гьалав ГӀисачи вакӀибси Никадимли хьарбаиб:+

51– Гьаланачи адамличи лехӀхӀехъили, илини се бирулил хӀебагьурли, ил гӀяйиблаирес нушала Зегъали ихтияр лугулив гьатӀи?

52Илдани жаваб чарбатур:

– ХӀура Галилеялизивад сайрив? Табтарлизи хӀеръа, илхӀели хӀуни чебиид, цалра идбаг Галилеялизивад лявхӀякьули виъни.

53Илала гӀергъи лебилра чула хъали-хъайгӀи арбякьун.

8

Зинабирули руцибси хьунул адамличила

8^1ГӀиса Зайтун дубурличи арякьун. 2ГӀянручӀ Ил гӀурра Алагьла хъулив сайри. Ил-алав бахъал халкь цалабикиб ва, Ил кайили, илди руркъес вехӀихьиб. 3Табтарчибани ва парисейтани зинабирухӀели руцибси хьунул адам киб. Илдани ил халкьла гьала тӀашратур 4ва ГӀисази иб:

– МугӀяллим, нушани иш хьунул адам зинабирухӀели руцира! 5Мусани Зегъализиб илдигъунти къаркъубалабирахъес хъарбирули саби. ХӀуни се бурида?

6Илди илкьяйда бикӀулри, Илала хӀялумцӀули, сегъуна-биалра сабаб ахъахъили, ГӀиса селизив-биалра гӀяйиблаварес багьандан. ГӀиса къухӀиублири ва ванзаличиб тӀуй се-сабил лукӀулри+. 7Илди Илизи чекабизурли хьарбикӀес даимбиублири. ИлхӀели ГӀиса вархьиуб ва иб:

– ХӀушазивад чи бунагьагар виалра, илини иличи бегӀгьалаб къаркъа игьаб.

8Ил гӀурра къухӀиубли, ванзаличив лукӀес даимиуб. 9Ил бакьили, бегӀлара халатачибад бехӀбихьили илди цацали арбашескабииб. ГӀисара, байлар тӀашси, ил хьунул адамра калун. 10ГӀиса вархьиуб ва хьарбаиб:

– Хьунул адам, чинаба илди лебилра? Чилилра гӀяйиблизихӀеруцирив?

11– Чилилра, дила ХалавегӀил, – иб илини.

– Нунира хӀу гӀяйиблизихӀерурцулри, – иб ГӀисани. – Рукьен ва гӀур бунагьуни мадирид+.

ГӀиса – дунъялис шала

12ГӀиса гӀурра халкьличил гъайикӀес вехӀихьибхӀели, Илини иб:

– Ну дунъялис шалара. Наб гӀергъи лявкьуси, цӀябдешлизив хӀешар, гӀямрула шала иличил бирар+.

13ИлхӀели парисейтани Илизи иб:

– Илкьяйда ХӀуни ХӀечила бикьридешдирулри, хӀебиалли, ХӀела бикьридеш хӀекьти ахӀен+.

14ГӀисани буриб:

– ХӀятта Нуни Набчила бикьридешдирули виаслира, Дила бикьридеш хӀекьти сари, сенкӀун Нуни балулра чинавад Ну вакӀибсирал ва чина аркьусирал. ХӀушани биалли селра балуси агара: я Ну чинавад вакӀибсирал, я Ну чина аркьусирал+. 15ХӀушани адамтала умцлаби хӀясибли пикри дурайсулра, Нуни биалли чилра такьсирлаирули ахӀенра+. 16Амма Нуни чичила-биалра пикри дурасаслира, Дила суд бархьси саби, сенкӀун Ну цацун ахӀенра, Ну вархьибси Дила Дудешра Набчил сай+. 17ХӀушала Зегъализиб белкӀи саби, кӀили бикьридешдирухӀели, илди бикьридеш хӀекьтили детарар. 18Набчила бикьридешдирулра Нуни ва Ну вархьибси Дила Дудешли+.

19ИлхӀели илдани хьарбаиб:

– Чинава ХӀела Дудеш?

ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀушани я Ну, я Дила Дудеш валуси ахӀен. Эгер хӀушани Ну валуси диадалри, хӀушани Дила Дудешра валусири+.

20Аллагьла хъулиб хазнадирхьла мякьлаб адамти руркъухӀели, Илини илди гъай дурибтири. Амма чилилра Ил уцхӀевциб: Илала замана гьачамлис сабаили ахӀенри+.

ГӀиса чедивад вакӀиб

21ГӀисани илдази гьачам гьатӀи буриб:

– Ну аркьулра. ХӀуша НабгӀир умцӀудая ва хӀушала бунагьлизир дубкӀудая. Ну аркьуси мерличи хӀуша дакӀес хӀедирудая+.

22ЖугьутӀуни илхӀели бикӀулри:

– Илини Сунени Сай таманкарес пикрибарилив? Белики, иличила бурес дигули ургар, викӀухӀели: «Ну аркьуси мерличи хӀуша дакӀес хӀедирудая».

23ГӀиса даимиуб:

– ХӀуша удирадти сарра, Ну биалли чедивад вакӀира. ХӀуша иш дунъяла сарра, амма Ну иш дунъяла ахӀенра+. 24Илбагьандан Нуни хӀушази бурира, хӀуша хӀушала бунагьуназир дубкӀудая, или. Эгер Ну Левси виъниличи хӀуша дирххӀеадалли, хӀушала бунагьуназир дубкӀудая.

25ХӀу чи сайри гьатӀи? – хьарбаиб илдани.

– БехӀбихьудличивадал Ну Левси сайра викӀулра хӀушази, – иб ГӀисани. – 26Дила дахъал лер хӀушази дурести, дахъал лер хӀуша гӀяйиблиудуцестира, амма Ну Вархьибси хӀекьси сай, Нуни ИкӀизибад бакьибси дунъялизи бурулра+.

27Илдани хӀергъиб Ил Дудешличила гъайикӀули виъни.

28ИлхӀели ГӀисани иб:

– ХӀушани Инса Урши ахъуцибхӀели иргъидая, Ит Ну виъни ва Набзибад Нуни селра хӀебирни. Нуни дурулра Дила Дудешли Набзи дяркъяхъурти+. 29Ну Вархьибси мурталра Набчил сай, Илини Ну цайли валтули ахӀенра, сенкӀун Нуни Ил кьабулси бирулра+.

30Илди гъай дурухӀели, бахъал Иличи бирхаур+.

ГӀисани хӀекьти Аллагьла дурхӀначила бурули сай

31Сунечи бирхаурти жугьутӀунази ГӀисани иб:

– Эгер Дила девлис марли каладалли, хӀуша гьарли-марли Дила мутагӀялимти саррая. 32ИлхӀели хӀушани хӀекьдеш иргъидая ва хӀекьдешли хӀуша азадтили детарахъурая.

33Илдани иб:

– Нуша Ибрагьимла наслу сарра ва мурталра чисалра лугърили диубти ахӀенри. Секьяйда ХӀу викӀусири «азадтили детаэс» дирутира+?

34ГӀисани жаваб чарбатур:

– ХӀушаб хӀекьдеш бурулра: гьарилра, бунагьуни дируси, – бунагьунала лагъ сай. 35Лагъ гьар мурталра хъалибарглизи керхес хӀейрар, урши биалли мурталра илизив вирар. 36Илбагьандан Уршили хӀуша азаддатадалли, хӀуша мар-марли азадтили детарудая. 37Нуни балулра хӀуша Ибрагьимла наслула диъни, амма, Дила дев кьабулхӀебирни сабабли, хӀуша Ну кавшес хӀядурлира+. 38Нуни хӀушази Дила Дудешличиб чебаибсиличила бурулра, хӀушани биалли хӀушала дудешлизибад бакьибси бирулрая.

39– Нушала дудеш Ибрагьим сай, – иб илдани.

– Эгер хӀуша Ибрагьимла дурхӀни диадалри, – иб ГӀисани, – хӀушани Ибрагьимла баркьудлуми дирадая,+
40амма, Ну Аллагьличибад бакьибси хӀекьдеш хӀушаб буруси Адам виасра, хӀуша Ну кавшес гьуцӀлира. Ибрагьимли илкьяйда хӀебири. 41ХӀушани хӀушала дудешли бируси бирулра.

– Нуша хъямхӀяли акӀубти ахӀенра, – бикӀулри илди, – нушала Дудеш ца сай – Сай Аллагь.

42ГӀисани илдази иб:

– Аллагь хӀушала Дудеш виалри, хӀушаб Нура дигахъира. НукӀун Аллагьличивад вакӀира, хӀера, Ну ишав. Набчивад Ну вакӀибси ахӀенра, Ну ИкӀини вархьибсира. 43Сен Нуни хӀушази дурути хӀушани иргъхӀергъулрая? СенахӀенну хӀушани Дила гъай дакьесалра дирули ахӀенра. 44ХӀуша хӀушала дудешла, илбисла сарра, ва хӀушала дудешла хьулани тамандарес дигулра. Ил бехӀбихьудличивадал адамти кабуршан сайри, хӀекьдешлизив кахӀелунси, сенкӀун илизиб сегъуналра хӀекьдешра агара. Илини къяна бурухӀели, сунечи хасси бирули сай, сенкӀун ил къянбар сай ва къянала дудеш сай+. 45Нуни хӀушаб хӀекьдеш бурухӀелира хӀуша Набчи дирхарули ахӀенрая! 46ХӀушазивадли цалилра Ну бунагьлизив пужварес вирару? Нуни хӀекьдеш бурули виасли, сен хӀуша Набчи дирххӀерутирая? 47Аллагьла сайсини Аллагьли буруси бикьу. Аллагьла ахӀенхӀели, хӀушани Нуни буруси хӀебикьулрая.

ГӀисани Сай мурталра левниличила бурули сай

48Илаб лебти жугьутӀуни ГӀисази бикӀескабииб:

– Нуша дархьли ахӀенрав гьатӀи, «ХӀу самариялан сайри ва ХӀезиб жинд леб», – или, дикӀухӀели+?

49– Ну жиндралаиубли ахӀенра, – иб ГӀисани, – Нуни Дила Дудешла хӀурматбирулра, хӀушани биалли Ну хӀурматагарирулра+. 50Ну Наб чевяхӀдешлигӀив умцӀули ахӀенра, амма УмцӀуси Аллагь лев, Ил сай суд бируси+. 51ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: Дила дев бузахъусини даимлис бебкӀа чехӀебиу+.

52ИлхӀели жугьутӀуни вявбикӀескабииб:

– Гьанна нушани дурусли балулра, ХӀу жиндли уцилри! Ибрагьим вебкӀиб, лебилра идбагуни бебкӀиб, ХӀу биалли, ХӀела дев бузахъуси даимлис убкӀхӀебкӀар викӀулри. 53ХӀу нушала вебкӀибси дудеш Ибрагьимличив халал сайрив? Идбагунира бебкӀиб. ХӀуни ХӀу чизи халирулрив?

54ГӀисани жаваб чарбатур:

– Рахли Нуни Ну чевяхӀирули виасли, ил чебяхӀдеш селизилра хӀебулхъан. Ну чевяхӀирулра Дила Дудешли, хӀуша Сунес хӀушала Аллагь дикӀуси,+
55Ил хӀушани хӀелули диадалра. Амма Ил Нуни валулра ва, рахли Нуни хӀелулра аслири, хӀушагъуна къунбар вирира. Ил Нуни валулра ва Илала дев Нуни бузахъулра+. 56ХӀушала дудеш Ибрагьим Дила бархӀи лябкьнили талихӀчевиахъуб. Илини ил бархӀи чебаиб ва разииуб+.

57– ХӀу шуцӀали дусра виубли ахӀенри, – бикӀулри Илизи жугьутӀуни, – ХӀуни Ибрагьим чеибсив?

58ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Ибрагьим акӀайчира Ну Левсира!

59ИлхӀели илдани Иличи игьес къаркъуби хапдариб, амма ГӀиса дигӀянали Аллагьла хъуливад арякьун+.

9

ГӀисани сукъур араирули сай

9^1Гьачам гьунчивад аркьухӀели, ГӀисани акӀубла сукъур адам чеиб. 2Илала мутагӀялимтани хьарбаиб:

– Равви, сен ил адам сукъурли акӀубсив? Чили бунагь барибсив, илинив яра илала бегӀтанив?

3– Илала яра бегӀтала бунагьличивли ахӀен, – буриб ГӀисани, – ил бетаурси саби иличирли Аллагьла баркьудлуми чедаахъес багьандан. 4БархӀи хӀехъили лебалли, ИкӀала, Ну Вархьибсила баркьудлуми тамандарес гӀягӀнити сари. Дуги бакӀибхӀели, чилилра селра барес хӀейрар+. 5Ну дунъяличив левалли, Ну – дунъялис Шалара+.

6Илра или, ГӀисани ванзаличи тудяхъиб, шутрачил гӀянжи дашун ва сукъурла хӀулби гӀянжили дакиб+.

7– Гьанна укьенну Силуам кӀавлизир дирца, – иб Илини сукъурлизи (Силуам «Вархьибси» ибси саби). Сукъур вякьун, дяхӀ дирциб ва чедианиубли чарухъун+.

8Унруби ва гьалав ил садакьа тиладибирули чейути адамти суалбикӀулри:

– Ил ахӀенрив, кайили, садакьа тиладибируси?

9ЦабехӀти бикӀулри:

– ГӀе, ил сай.

ЦархӀилти бикӀулри:

– Юх, ил чӀянкӀли иличи мешули сай.

Сай, чедианиубси, викӀулри:

– Ну сайра.

10– Секьяйда хӀу чедианиубри? – хьарбикӀулри илди.

11Илини жаваб бедиб:

– Сунес ГӀиса бикӀуси Адамли, гӀянжи дашун ва илдани хӀулби дакиб, гӀур Силуамлизир дирцахъес хъарбариб. Нуни, вякьи, дирцира ва чедианиубра.

12– Чинава Ил? – хьарбикӀулри илди илизи.

– Нуни хӀебалас, – жаваб чарбатур илини.

Динна бургани чедианиубси хьараъни

13Гьалав сукъур вируси адам парисейтачи киб, 14сенкӀун ГӀисани гӀянжи гъудурдарибси ва илала хӀулби гьаргдарибси сут бархӀи сабри+. 15Парисейтанира илизи сай секьяйда чедианиубал хьарбаиб.

– Илини дила хӀулби гӀянжили дакиб, – иб илини, – нуни дирцира ва гьанна чедиулра.

16ИлхӀели цацабехӀти парисейтани иб:

– Ил Адам Аллагьличивадси ахӀен, сенахӀенну Илини сут бархӀи булъули сай.

ЦархӀилти бикӀулри:

– Бунагькарли илдигъунти гӀяламатуни секьяйда дирес вирара?

Илдала ургаб балхӀебикибдеш акӀуб+.

17ИлхӀели сукъурли вируси адам гӀурра хьараиб:

– ХӀуни се бурес вируда Иличила? ИлиникӀун хӀела хӀулби гьаргдариб.

Илини иб:

– Ил идбаг сай+.

18ЖугьутӀуни гьачамлис бирхарули ахӀенри ил сукъур виъниличи ва чедианиъниличи ва илбагьандан илала бегӀти жибариб.

19– Иш хӀушала уршив? – хьарбаиб илдани. – Ишичила саррав хӀуша сукъурли акӀубси сай дикӀути? Секьяйда вирусив илини гьанна чедиэс?

20Нушани балулра, ил нушала урши сай, – жаваб чарбатур бегӀтани, – ил сукъурли акӀнира нушани балулра. 21Гьанна секьяйда илини чедиулил ва чили илала хӀулби гьаргдарибтил нушани балули ахӀенра. Сунези хьарбаая. Ил балугъваибси сай ва сунени жаваб гес вируси сай.

22ЖугьутӀунала бургазибад урухкӀни багьандан, бегӀтани илкьяйда жаваб бедиб, сенкӀун бургани хӀукму дурасилри: ГӀиса сунени МасихӀлизи халируси гьарил адам синагуглизивад дугӀаили вирар, ибси+. 23Илбагьандан бегӀтани ибсири: «Ил балугъваибси сай, сунези хьарбаая», или.

24Илдани сукъурли вируси адам кӀинайсра живариб:

– Аллагьла гьалаб бура, – иб илдани, – нушани балулра Ил Адам бунагькар сай.

25Чедианиубсини иб:

– Бунагькар саял Ил, яра ахӀенал, нуни хӀебалас. Нуни балас ца секӀал: гьалав ну сукъур сайри, гьанна – чедиулра!

26Илдани хьарбаиб:

– Се бариба Илини хӀед? Секьяйда гьаргдариба хӀела хӀулби?

27Илини жаваб бедиб:

– НуникӀун хӀушази бурира, амма хӀуша лехӀихъули ахӀенри. Сен хӀушаб кӀинайсра иличила бакьес дигулрая? ХӀушара Илала мутагӀялимти детаэс дигулраяв?

28Илдани ил валтӀес бехӀбихьиб ва иб:

– Ил хӀу сайри Илала мутагӀялим! Нуша Мусала мутагӀялимти сарра! 29Нушани балулра Мусачил Аллагь гъайикӀули калунси виъни, амма Ил Адам чинавадси саялра балули ахӀенра+.

30Чедианиубсини иб:

– Ил саби гӀяжаибдеш! ХӀушани хӀебалулра Ил чинавадси саял, Илини биалли дила хӀулби гьаргдариб. 31Нушани балуси саби, Аллагь бунагькартачи лехӀихъуси ахӀен. Сунезивад урухкӀусиличи ва Сунела ари таманбирусиличи лехӀихъуси сай Ил+. 32АкӀубла сукъурсила хӀулби чили-биалра чедиандиахъниличила даршдусмазиб чилилра бакьибси ахӀен. 33Ил Адам Аллагьличивад хӀейалри, илгъуна секӀал барес вирхӀейри.

34Илис жаваблис илдани иб:

– ХӀу бунагьуназив акӀубсири, хӀуни нуша руркъес секьяйда вирусирив?!

Ва илдани ил дугӀаиб.

ГӀисани рухӀлашалси сукъурдешличила бурули сай

35Ил адам парисейтани дугӀаъниличила бакьили, ГӀисани ил варгиб ва иб:

– ХӀу вирхулрив Инса Уршиличи?

36Ил чи сая, дила ХалавегӀил? – хьарбаиб чедианиубсили. – Бура набзи ну Иличи вирхаахъес.

37ГӀисани иб:

– ХӀуни гьанна Ил чейулри, Ил хӀечил гъайикӀули сай+.

38ИлхӀели адамли иб:

– Вирхулра, ХалавегӀил! – ва ГӀисас икрамбариб.

39ГӀисани иб:

– Ну иш дунъяличи суд барес вакӀибсира, сукъурти чебианбиахъес, чебианти – сукъурбиахъес.

40Иличил бархти парисейтани, илди гъай дакьили, хьарбаиб:

– Се? ХӀебиалли нушара сукъурлирав?

41ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша сукъурли диадалри, хӀушачиб бунагь хӀебириб, амма хӀуша чедиулра дикӀни сабабли, хӀушала бунагь хӀушачиб кавлули саби+.

10

ГӀяхӀси хӀенкьулачила айту-гъай

10^1– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: мазала чялилизи, унзализивад ахӀи, цараллавад айцӀуси адам хъулки ва хъямчи сай. 2Унзализивад айцӀуси – ил мазала хӀенкьула сай. 3Унзала къараулли илис унза ибхьу ва мазали илала тӀама бикьу. Илини маза уми хӀясибли жидиру ва дурайу. 4Лерилра сунела маза дураибхӀели, гьалав вашар, маза илис гӀеларад дашар, сенкӀун илала тӀама бала. 5Илди урхӀлис гӀергъи гьеч архӀякьян, илди иличирад дубшар, сенкӀун илала тӀама хӀебала.

6ГӀисани ил илдази айтуван буриб, амма илдани Ил селичила гъайикӀулил хӀергъиб+.

ГӀиса – гӀяхӀси хӀенкьула

7ИлхӀели ГӀисани иб:

– Нуни хӀушаб хӀекьдеш бурулра: Ну мазас унза сайра. 8Наб гьалаб бакӀибти лебилра хъулкни ва хъямчиби сабри, маза илдачи лехӀхӀехъиб. 9Ну унза сайра: Набзивадли айцӀуси верцили вирар. Ил айцӀесра дураулхъесра вирар ва дуки-гьунира бургу. 10Хъулки лявкьули сай чӀянкӀли бигӀес, кабушес, гъятӀаэс, Ну вакӀилра илдала гӀямру диахъес, илхӀелира чеимцӀати. 11Ну гӀяхӀси хӀенкьула сайра. ГӀяхӀси хӀенкьулали сунела маза багьандан жан дедлуга+. 12Уцибси хӀенкьулала маза сунела ахӀен, илбагьандан, бецӀ бакӀили чебаибхӀели, маза лайдакӀили, ил убшар. ИлхӀели бецӀли маза дурцу ва лебилра дурзам дугӀиу+. 13Уцибси хӀенкьула убшуси сай, сенкӀун, ил уцни сабабли, мазачила къайгъилизив хӀейрар. 14Ну – гӀяхӀси хӀенкьула сайра. Нуни Дилати далас, илдани Нура валара. 15Илкьяйда Дудешли Ну валара, Нуни Дудешра валас. Дила маза багьандан Нуни Дила жан дедлугулра+. 16Дила цархӀил мазара лер, ил чялила ахӀенти, илдира Нуни дукес гӀягӀнити сари. Илдира Дила тӀамаличи лехӀихъур ва ца хӀенкьулара ветарар, ца дурзамра бетарар+. 17Ну Дудешлис дигахъулра, сенкӀун Нуни Дила жан лугулра, гӀур сагали касес багьандан+. 18Дила жан чилилра Набзирад керасес хӀейрар, илди Нуни дедлугулра. Дила ари леб Дила жан дедес ва гӀурра касес. Илкьяйда Наб Дила Дудешли кабизахъурсири+.

19Илди гъайлис гӀергъи жугьутӀунала ургаб балхӀебикибдеш акӀуб+. 20Бахъалгъунти бикӀулри:

– Ил жиндли уцили, къагъли гъайикӀули сай, селис лехӀихъусив Иличи+?

21ЦархӀилти бикӀулри:

– Жиндра уцибси илкьяйда хӀейкӀи. Жиндли сукъуртала хӀулби гьаргдирес бирусив?

Динна бургани ГӀиса Аллагьла хъулив хьариули сай

22Ерусалимлизиб Аллагьла хъали сагабирнила байрам[*] сабаиб. Янила замана сабри. 23Аллагьла хъайчилси Сулайба тӀулрар умхла ургав ГӀиса къунзикӀулри+. 24Ил-алав жугьутӀунала бурги цалабикиб.

– СецадхӀи далтутирав нуша ХӀуни хӀебалудешлизир? – бикӀулри илди. – Эгер ХӀу МасихӀ виадли, иличила бура нушази+.

25ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– Нуни бурира хӀушази, амма хӀуша дирххӀеурра. Дила Дудешла уличирли, Нуни дирути Дила баркьудлумани Набчила бикьридешдирули сари+. 26ХӀуша Набчи дирххӀерулра, сенкӀун хӀуша Дила мазализирадти ахӀенрая. 27Дила мазали Дила тӀама бикьули саби, илди Нуни далулра, илди Наб гӀергъи ляркьули сари. 28Нуни илдас даимти гӀямру лугулра ва илди мурталра хӀедубкӀар, илди Набзирад чилилра керхӀейсу+. 29Илди Набзи гибси Дила Дудеш лебтачивра чихъси сай, илди Дила Дудешла някъбазирад чилилра керасес хӀебирар. 30Нура Дила Дудешра – ца сарра+.

31ИлхӀели жугьутӀунани Иличи игьес гӀурра къаркъуби хапдариб,+
32амма ГӀисани илдази иб:

– Дила Дудешличирад Нуни дахъал гӀяхӀти баркьудлуми чедаахъира хӀушази. Илдазибад чидил багьандан Набчи къаркъуби чекьес дигулрая?

33ЖугьутӀунани жаваб чарбатур:

– ХӀу къаркъубалаварес дигути гӀяхӀти баркьудлуми багьандан ахӀенрану, адам виадлира, ХӀуни ХӀу Аллагьлизи халирули, Аллагь валтӀни багьандан сарра+.

34ГӀисани илдази иб:

– ХӀушала Зегъализиб белкӀи ахӀену гьатӀи: «Нуни бурира: хӀуша – аллагьунира». 35Аллагьли чузи дев бурибти, аллагьунази бейгӀи биалли Табтурти урдяхъес хӀейрар, 36Аллагьли дурхъаварили, дунъяличи Вархьибси Нуни «Ну – Аллагьла Уршира» ибхӀели, Аллагь валтӀули сай или, дикӀес хӀуша секьяйда дирутирая+? 37Дила Дудешли бируси Нуни хӀебирули виасли, Набчи дирхмарудая. 38Эгер Нуни Дила Дудешла баркьудлуми дирули виасли, хӀятта Набчи хӀедирхули диадаллира, Дудеш Набзив ва Ну Илизив виъни аргъес ва багьес багьандан, Дила баркьудлумачи дирхеная+.

39Илдани Ил гӀурра уцес кьасбариб, амма Илис илдазивад верцес бикиб+. 40ГӀур ГӀиса, гьалав ЯхӀъя шизибикӀули калунси мерличи, Иордан хӀеркӀла итил шайчи арякьун ва илав калун+. 41Иличи бахъал адамти башулри.

– ЯхӀъяни цалра гӀяламат хӀебарили хьалли, лерилра ЯхӀъяни Иличила дурути хӀекьти сари, – бикӀулри илди+.

42Илаб бахъал ГӀисачи бирхаур+.

11

Лазар зягӀипикни ва вебкӀни

11^1Лазар бикӀуси ца адам зягӀиплири. Ил Бетаниялизивад сайри, сунезибра Мария ва илала рузи Марпа хӀербируси+. 2Мария баягъи ит хьунул адам сарри, суненира тӀембикӀуси гӀявадешличил ХалавегӀил вакибси ва Илала кьяшми сунела гъезли душкибси. ХӀера, илала узи Лазар зягӀипли сайри+. 3Рузбани ГӀисази багьахъур:

– ХалавегӀил, ХӀед дигахъуси зягӀипли сай.

4Иличила бакьибхӀели, ГӀисани иб:

– Ил изала бебкӀалис ахӀен, ил Аллагьла чевяхӀдешлис, иличивли Аллагьла Урши чевяхӀирахънила саби.

5ГӀисас Марпара, илала рузи Марияра, узи Лазарра дигахъулри. 6Амма Лазар зягӀипли виъниличила бакьибхӀели, Ил сай левси мерличив кӀел гьатӀи бархӀи калун. 7ГӀур Илини Сунела мутагӀялимтази иб:

– Даширая, гӀурра Ягьудеялизи аркьехӀе.

8– Равви, – иб илдани Илизи, – камси гьалаб жугьутӀунас ХӀу къаркъубалаварес дигутири, ХӀу биалли гӀурра ила укьес дигулри+?

9ГӀисани жаваб бедиб:

– БархӀила шала лебси вецӀнукӀира сягӀят ахӀену гьатӀи? ХӀерели вашуси къардхӀелхъан, сенкӀун илини иш дунъяла шала чебиу+. 10Дугели вашуси биалли, къардулхъан, сенкӀун илзамана шала хӀебирар.

11Илра бурили, ГӀисани чебатур:

– Нушала гьалмагъ Лазар усаун. Ну аркьулра ил чеваргъахъес+.

12Илала мутагӀялимтани иб:

– ХалавегӀил, ил усули гӀергъи, хӀебиалли, араирар.

13ГӀиса илдази Лазар вебкӀниличила гъайикӀулри, амма мутагӀялимти пикрибикӀулри, Ил гӀядатла гьанкӀличила гъайикӀули сай, или. 14ИлхӀели Илини бархьаначи буриб:

– Лазар вебкӀиб. 15ХӀуша багьандан, илав Ну къаршихӀейкниличи разилира. Гьанна хӀуша дирхарудая. Даширая иличи аркьехӀе.

16ИлхӀели Памани, сунесра КӀилизан бикӀуси, калунти мутагӀялимтази иб:

– Нушара аркьехӀе ва Иличил дарх дубкӀехӀе!+

ГӀиса мицӀирбиъни ва гӀямру сай

17Ила вакӀибхӀели, ГӀисани Лазарла кьаркьала гьанна авал бархӀи хӀяблизиб биъни багьур. 18Бетания Ерусалимличибад хӀябал километрла гьарахълири. 19Илбагьандан, чула узи вебкӀниличил бархбасахъи децӀ бутӀес, Марпачи ва Мариячи бахъал жугьутӀуни бакӀиб. 20ГӀиса вакӀниличила бакьибхӀели, Илис гьунираэс Марпа дурарухъун, Мария биалли хъулир калун.

21– ХалавегӀил, – иб Марпани ГӀисази, – ХӀу ишав левси виадлири, дила узи убкӀуси ахӀенри. 22Амма нуни баласра, ХӀуни се тиладибарадлира Аллагьли гьаннара луга.

23ГӀисани илизи иб:

– ХӀела узи мицӀирирар.

24Марпани жаваб бедиб:

– Нуни баласра, ахиратла бархӀи, мицӀирбируси бархӀи, ил мицӀирирар+.

25ГӀисани илизи иб:

– Ну мицӀирирни ва гӀямру сайра. Набчи вирхуси чи вебкӀалра – мицӀирирар+. 26Гьарил мицӀирси ва Набчи вирхуси – ил мурталра хӀебкӀар. ХӀу иличи рирхарулрив+?

27– ГӀе, ХалавегӀил, – иб илини, – ну рирхарулра ХӀу дунъяличи вакӀибси МасихӀ сайри, Аллагьла Урши сайри+.

28Илра бурили, Марпа чаррухъун, сунела рузи ца шайчи жирариб ва иб:

– МугӀяллим ишав сай, Ил хӀези жиикӀули сай.

29Марияни ил бакьибхӀели, илхӀяйзир Илис гьала дуцӀрухъун. 30ГӀиса гьачамлис шилизи ухӀнавхъи ахӀенри ва Марпа Сунечил гьунираибси мерличив тӀашлири. 31Хъулиб сунечил лебти жугьутӀунани Мария ляврирулри. Къалабали аризурли, ил дурарухъни чебаили, хӀябличи рисес аркьули сари или, илис гӀергъи арбякьун. 32Мария ГӀиса левси мерличи ракӀиб. Ил чеили, Илала кьяшмала гьала кьукьмусрикиб, рикӀули:

– ХалавегӀил, ХӀу ишав левси виадлири, дила узи убкӀуси ахӀенри.

33Илра, иличил бархти жугьутӀунира бисули чебаили, ГӀиса хӀекьли пашманиуб ва зигарухъун.

34– Ил хӀушани чина кайхьира? – хьарбаиб Илини.

– Ваши, нушала ХалавегӀил, ва ХӀуни чебиид, – иб илдани.

35ГӀиса висиииб+. 36ЖугьутӀуни саби-ургаб бикӀулри:

– ХӀеръая, севан ил Илис дигахъулрил.

37Илдазибад цацабехӀти бикӀулри:

– Марлира, Илини, Суненира сукъурсила хӀулби гьаргдарес виубси, хӀейрусирив ил адам хӀебкӀили калахъес+?

ГӀисани Лазар мицӀирирули сай

38ГьатӀира зигарикӀули левалси ГӀиса хӀябличи арякьун. Ил иникъ сабри, сунези айцӀуси мер къаркъаличил гьабарибси+.

39– Убасая къаркъа, – хъарбариб Илини.

Марпани, вебкӀибсила рузини, иб:

– ХалавегӀил, илабкӀун декӀси гягӀ саби – Лазар авал бархӀи виубли сай хӀяблав.

40ИлхӀели ГӀисани иб:

– Нуни хӀеирав гьатӀи, эгер хӀу рирхадли, Аллагьла чевяхӀдеш чебиид или?

41ИлхӀели къаркъа убкасиб. ГӀиса зубрази хӀеризур ва иб:

– Дудеш, шукруикӀулра ХӀези, ХӀуни Нуни бурибси бакьни багьандан+. 42Нуни балулра, ХӀуни мурталра Дила гъайла бикьулри, амма Нуни ишаб тӀашти багьандан, ХӀуни Ну вархьниличи илди бирхаахъес багьандан ил бурира+.

43Илра бурили, ГӀисани ахъли жииб:

– Лазар, дуравхъен!+

44ВебкӀибси дуравхъун. Илала някъбира кьяшмира бихьрили дигьири, бекӀ кӀанали кӀапӀбарилри.

– Арзаяну, ватирая ил укьяхъес, – иб ГӀисани+.

45•Мариячи гьаббакӀес бакӀибти бахъалгъунти жугьутӀунани, ГӀисани барибси чебаили, Иличи бирхаур+. 46Амма илдазибадли цабехӀти парисейтачи арбякьун ва ГӀисани дарибти гьар секӀайчила илдази буриб.

ГӀисачи къаршили динна бурги бархбершни

47ИлхӀели халакашишунанира парисейтанира мажлис цалабяхъиб.

– Нушани се бирусив? – хьарбикӀулри илди. – Ил Адамли дахъал гӀяламатуни дирули сай. 48Эгер илди дирахъес Ил нушани ватахӀелли, лебилра Иличи бирхарар, илхӀели биалли, римланти лябкьян ва нушала Аллагьла хъалира, нушала халкьра къирбиру. 49Илдуслизив халакашишли виубси илдазивад цали, Къайапали иб:

– ХӀушани селра иргъули ахӀенра! 50ХӀушани аргъес дирули ахӀенра, лебилра халкь алхниличиб, халкь багьандан ца адам вебкӀни хӀушаб гӀяхӀил биъни+.

51Илини ил сунела сунени бурибси ахӀенри, илдуслизив сай халакашиш сайхӀели, ГӀиса халкь багьандан убкӀниличила гьалахили бурибсири+. 52ИлхӀелира илини бурибси жугьутӀунала халкь багьанданцун убкӀниличила ахӀи, гьар мерличиб тӀутӀути Аллагьла дурхӀни цалабяхъес багьанданра сабри+.

53Ил бархӀиличибад илди ГӀиса сен каршусил пикрибикӀескабииб+. 54Ил сабабли жугьутӀунала ургав ГӀиса дакӀули вашули ахӀенри. Ил бацӀавлахъличибад гьарахъли ахӀенси мерличи, Эпраим шагьарлизи арякьун. Илав Ил сунела мутагӀялимтачил калун.

55ЖугьутӀунала Пасхала байрам гъамбикӀулри ва улкала бахъалгъунти халкь, Пасхалис гьалаб умубирнила гӀядат дураберкӀес багьандан, Ерусалимлизи башулри+. 56Илди ГӀиса варгес умцӀулри ва, Аллагьла хъулиб тӀашли, цализи ца хьарбикӀулри:

– ХӀушаб се гьанбиркулив? Ил байрамличи хӀякьяну?

57Халакашишунани ва парисейтани хъарбаркь бедиб: чили-биалра ГӀиса левси мер багьалли, чузи бурахъес гӀягӀнили биъниличила, Ил уцес багьандан+.

12

Дурхъаси тӀембикӀуси гӀявадешли ГӀиса вакни

12^1•Пасха сабаэс урегал бархӀи лералри. БебкӀибтазивад мицӀирварибси Лазар хӀерируси Бетания шагьарлизи ГӀиса вакӀиб+. 2Ишаб ГӀисала хӀурматлис беркала бариб. Марпани кьумур биршулри, Лазар биалли ГӀисачил кьумур-алав кабиибтазивад ца сайри+. 3Илзамана Марияни хӀекьли дурхъаси нардла[*] умуси гӀявадешли бицӀибси гажин[*] касиб ва ГӀисала кьяшмачи чертӀиб. ГӀур сунела гъезли Илала кьяшми суркдиресряхӀиб. Лебилра хъали гӀявадешла тӀемли бицӀиб+. 4ГӀисала мутагӀялимтазивад ца сайси, ва гӀур сунени Ил уведибси, Искариут Ягьудани иб:

5– Ил гӀявадеш хӀябдарш динарлис бицили, арц мискинтас дутӀес хӀейрусирив?

6Ил илкьяйда викӀуси мискинтачила къайгъилизиикили ахӀенрину, хъулки сайхӀели сайри. Лебталалра арцла тӀакьа иличи хъарсири, илизирад илини сунесра арц кайсулри+.

7– Рати ил, – иб ГӀисани, – илини ил гӀявадеш Ну хӀяриирхьуси бархӀиличи бикайчи бихӀиб. 8Мискинти мурталра хӀушачил бирар, Ну биалли мурталра хӀушачил хӀейрус.

9Илзамана бахъал жугьутӀунани ГӀиса илав виъниличила багьур. Илди ГӀиса чеэсцун ахӀенрину бакӀибти, ГӀисани бебкӀибтазивад мицӀирварибси Лазарличира хӀербизес дигули, бакӀилри+. 10Халакашишунани биалли, Лазарра кавшес пикрибариб, 11сенкӀун иличибли бахъал жугьутӀуни ГӀисачи башулри ва Иличи бирхарулри.

Ерусалимлизи гьайбатли бухӀнабухъни

12•ГӀергъила бархӀи байрамличи бакӀибти бахъал адамтани ГӀиса Ерусалимлизи лявкьниличила бакьиб. 13Чумиздагла кьялубира касили, илди Илис гьунибаэс дурабухъун, вявбикӀули:

– Гьусанна[*]! ХалавегӀилла уличил Лявкьуси баркатла сай! Израилла Пача баркатласи сай![*]

14ГӀисани жагьил эмхӀе баргиб ва иличи мурдайиб, иличила белкӀи кьяйда: 15«УрухмакӀуд, Сиунна рурси[*]! ХӀера, хӀела Пача лявкьули, жагьил эмхӀечи мурдали!»+. 16Гьаланачи ГӀисала мутагӀялимтани ил аргъес бирули ахӀенри. ЧӀянкӀли Ил чевяхӀварили гӀергъицун, Иличила белкӀунси бетаурли биъни илдас гьанбикиб+. 17Лазар хӀяблавад живарили, ГӀисани бебкӀибтазивад мицӀирвариб. Иличил лебти адамти ил анцӀбукьличила бурес даимбиублири. 18Илбагьандан сабри адамти ГӀисас гьунибаэс дурабухъунти, сенкӀун илдани бакьилри илгъуна гӀяламат Илини барили биъни. 19Парисейти цализи ца бикӀулри:

– Селилра кумекбирули ахӀен. Лебилра дунъя Илис гӀергъи аркьули саби!+

ГӀисани Сунела бебкӀаличила бурули сай

20Суждабарес байрамличи бакӀибтала ургаб чумал грекра лебри. 21Илди Галилеяла Бетсаидализивадси Пилиппличи гъамбиуб ва тиладибариб:

– Хужаим, нушаб ГӀиса чеэс дигулра+.

22Пилипп Андрейличи вякьун ва, кӀелра ГӀисачи гъамбиубли, иличила буриб. 23ГӀисани жаваблис иб:

– Инса Уршила чевяхӀдешла сягӀят сабаили саби+. 24ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: анкӀила кьякь ванзаличи кахӀебикалли ва хӀебебкӀалли, ил ризкьила ца кьякьли кавлан. Эгер ил бебкӀалли, дахъал ризкьи детарар. 25Сунела жан дигахъусини, илди детихъахъу, амма чили сунела жан иш дунъяличир хӀейгидаралра, илини илди даимти гӀямрулис мяхӀкамдиру+. 26Наб къуллукъбируси Наб гӀелавад вакӀаб. Ну чинав виаслира, Дила къаравашра илав вирар. Дила Дудешли Наб къуллукъбирусила хӀурматбиру.

27Гьанна Дила рухӀ зигардикӀули сари. Се буруси Нуни? Бурусив: «Дудеш, ил сягӀятлизивад верцахъаба?». Амма ил сягӀят багьандан виасли Ну вакӀибси!+
28Дудеш, чебяхӀбара ХӀела у!

Зубразибад тӀама абердиб:

– ЧебяхӀбарира ва гӀурра чебяхӀбирис!+

29Илаб тӀашти ва тӀама бакьибти халкь ил къукъу сабри бикӀулри, амма цабехӀти, малаик Иличил гъайухъун, бикӀулри+. 30ГӀисани иб:

– Ил тӀама Наб ахӀенрину, хӀушаб сабри+. 31Гьанна дунъялис суд бируси замана сабаили саби, ва иш дунъяла талхъан дура дугӀаили вирар+. 32Ну ванзаличивад ахъуцибхӀели, лебилра Набчи битӀикӀисра+.

33Ил Илини буриб, Сай сегъуна бебкӀаличил убкӀусил аргъахъес багьандан+. 34Адамтани Илис жаваб чарбатур:

– МасихӀ даим левниличила Нушани Зегъализибад бакьира. Сен ХӀу викӀес вирусирив «Инса Урши ахъуцили вирар», – или? Чи сая Ил, Инса Урши?

35ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ЧӀянкӀли камси заманацун бирар Шала хӀушачил. ХӀуша цӀябдешли хӀедуцахъес багьандан, Шала лебалли дашеная. ЦӀябдешлизив вашусини биалли сай чина аркьулил хӀебала+. 36Шала лебалли Шалаличи дирхеная, хӀуша Шалала дурхӀни детаэс багьандан. Илди дурили, ГӀиса арякьун ва илдазивад дигӀяникиб+.

Бахъалгъунти ГӀисачи бирхули ахӀен

37ГӀисани илдала гьалар илдицад гӀяламатуни дарибхӀелира, илди Иличи бирхули ахӀенри. 38Илкьяйда детерхур ГӀисайя идбагла гъай:

«ХалавегӀил, чи вирхаура нушазибад бакьибсиличи?

Чис гьаргбиуба ХалавегӀилла кьудрат?».

39Илди бирхаэс бирули ахӀенри, сенкӀун гӀурра ГӀисайяни буриливан:

40«Илини илдала хӀулби сукъурдариб
ва уркӀби чурхдариб,
чули хӀулбани чехӀедиэсли,
уркӀбани хӀергъесли
ва Набчи сагъбарахъес или, чархӀебухъесли»+.

41ГӀисайяни илкьяйда бурибсири, сенкӀун илини ГӀисала чевяхӀдеш чедаибтири ва Иличила гъайикӀусири. 42Аммаки хӀятта хӀякимтала ургабадра бахъалгъунти ГӀисачи бирхаурли биалра, парисейтазибадра, саби жугьутӀунала синагугуназибад дугӀиънилизибадра урухкӀули, чула бирхниличила дакӀули бурули ахӀенри+. 43Аллагьличибадси чебяхӀдешличиб, илдани адамтачибадси чебяхӀдеш гьалабарилри+.

Дунъялис суд бирниличила ГӀисани бурули сай

44ГӀисани вявъиб:

– Адам Набчи вирхухӀели, ил Набчицун вирхули ахӀенну, Ну Вархьибсиличира вирхули сай+. 45Ил Набчи хӀерикӀухӀели, илини Ну Вархьибсира чейули сай+. 46Ну – шалара, Набчи вирхуси цалра цӀябдешлизив кахӀелахъес багьандан, Ну дунъяличи вакӀибсира+. 47Дила гъайличи лехӀихъули, амма Нуни дурути хӀедирусилис Ну судья ахӀенра. НукӀун дунъялис суд барес вакӀибси ахӀенра, ил берцахъес вакӀибси сайра+. 48Ну кьабулхӀейрули, Дила гъайличи лехӀхӀейхъусилис суд леб; Дила девли суд биру ахиратла бархӀи. 49Ну кьалли Дила шайзивад ахӀенри гъайикӀуси, Ну вархьибси Дила Дудешли Набчи хъарбарибсири се ва секьяйда бурусил. 50Нуни балулра Илала хъарбаркьли даимти гӀямру лугни. Илбагьандан Нуни дурути, Набзи Дудешли дурибти кьяйда дурулра.

13

ГӀисани мутагӀялимтала кьяшми ицули сай

13^1Пасхала байрам гъамбикӀулри. Иш дунъя балтуси ва Дудешличи чарулхъуси сягӀят сабаили биъни ГӀисани балулри. Иш дунъяличибти Сунелати дигахъули, Илини илди дигахънила цӀакь чебаахъиб+.

2Илбисли биалли ГӀиса уведахъес Симунна урши Искариут Ягьуда гьирварилри. Дугикунна замана+
3ГӀисани гьар секӀал Аллагьли Сунела арилизи дедни ва Сай, Аллагьличивад вакӀили, Аллагьличи чарулхъни балулри+. 4УкуйхӀивад айзурли, Сунечирти чедирти палтар чердатур ва, дяхӀушкан касили, вайлиу бигьун. 5ГӀур Илини тӀаслизи шин кертӀиб ва, Сунела мутагӀялимтала кьяшми ицес ва вайлиубси дяхӀушкайчил ушкес вехӀихьиб+. 6Ил Симун Петерличи гъамиубхӀели, Петерли Илизи иб:

– ХалавегӀил, ХӀуни дила кьяшми ицутив?

7ГӀисани илизи иб:

– Гьанна хӀуни Нуни бируси иргъули ахӀенри, амма гӀурхӀели иргъид.

8– ХӀуни гьачамалра дила кьяшми хӀейцид! – иб Илизи Петерли.

ГӀисани жаваб чарбатур:

– Эгер Нуни хӀела кьяшми хӀедирцасли, хӀела Набчил бархси селра хӀебирар.

9Симун Петер викӀар:

– ХӀебиалли, ХалавегӀил, кьяшмицун ахӀи, дила някъбира бекӀра дирца!

10ГӀисани иб:

– Вирцибси вирцес гӀягӀнидеш агара, чӀянкӀли кьяшми ахӀенси, сенкӀун ил умули сай. ХӀуша кьалли умулира, лерилра хӀедиадаллира+.

11Сай чили уведлугал Илини балулри ва илбагьандан лерилра умули ахӀенра или, буриб+.

12МутагӀялимтала кьяшми дирцили тамандарили, чедила палтар чегьурли, ГӀиса кьумурла гьала сунела мерличи кайиб.

– ХӀушани балулраяв се барирал Нуни хӀушаб? – хьарбаиб Илини илдази. – 13ХӀуша Наб МугӀяллим ва ХалавегӀил дикӀулра, ил бархьсира саби, сенкӀун Ну ил сайра+. 14Илбагьандан, эгер Нуни, ХӀушала МугӀяллимли ва ХалавегӀилли хӀушала кьяшми дирцили гӀергъи, хӀушанира цали цала ицес гӀягӀнибиркур. 15Нуни хӀушаб гӀибрат чебаахъира, Нуни хӀушаб барибси хӀушазира бирахъес багьандан. 16ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: къараваш сунела хужаимличив халал ахӀен ва вархьибсира ил вархьаибсиличив халал ахӀен+. 17Иличила хӀушани балули, илкьяйда бирули диадалли, талихӀчертира хӀуша+. 18•ХӀуша лебтачилара ахӀенра Ну викӀуси. Нуни чеббикӀибти – Нуни балути саби, амма: «Дила кьацӀ букусини, сунела кьячӀа набчи къаршили ахъбуциб» ибти, Табтарла гъай детерхес гӀягӀнити сари+. 19Ну викӀути детаурхӀели, Ну левниличи хӀуша дирхаахъес багьандан, гьар секӀайчила хӀушази гьалахили бурулра+. 20ХӀекьдеш бурулра хӀушази, Нуни вархьибси кьабулирусини илини Нура кьабулирулра, Ну кьабулирусини Ну Вархьибсира кьабулирули сай+.

ГӀиса ва Ил уведибси

21Ил бурили, рухӀлизир зигаръалаличил ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушазивад цали Ну уведлугара+.

22МутагӀялимти, дагьбизурли, цаличи ца хӀербикӀескабииб, Ил викӀуси чи саял хӀебалули. 23ГӀисас дигахъуси ца мутагӀялим, Иличи хъарахъили, кьумурла гӀелав кайилри+. 24Симун Петерли илизи лишайчил чебаахъиб:

– Хьарбаа, чичила саял викӀуси?

25ГӀисачивяхӀ шуряхъили, мутагӀялимли хьарбаиб:

– ХалавегӀил, чи сая ил?

26ГӀисани жаваб чарбатур:

– Ил, Нуни хуреглизи кӀучӀбарили, кьацӀ бедлугуси сай.

КьацӀла бутӀа кӀучӀбарили, ГӀисани Симунна урши Искариут Ягьудас гьабуциб. 27Ягьудани кьацӀ касибмад, илизи илбис бухӀнаберхур.

– Къалабали бара, барес дигуси, – иб илизи ГӀисани.

28ГӀисани сен Ягьудази ил бурибал кьумур-алавти адамтазибадли цалилра хӀергъиб. 29Лебталалра арцла тӀакьа Ягьудачи хъарсири ва цабехӀтас гьанбикиб ГӀисани илизи байрамлис гӀягӀнити секӀал асахъес яра цакамти арц мискинтас дутӀахъес хъарбариб или+. 30КьацӀ касили, Ягьуда дуравхъун. Дуги сабри.

ГӀисани мутагӀялимтас дигила хъарбаркь бедлугули сай

31Ягьуда дуравхъунхӀели, ГӀисани иб:

– Гьанна Инса Урши чевяхӀварили сай, Илизив Аллагь чевяхӀварили сай. 32Эгер Аллагь Илизив чевяхӀварили виалли, Аллагьли Сунезив Илра чевяхӀиру, итмаданал чевяхӀиру+. 33Дила дурхӀни, хӀушачил кавлуси замана халаси ахӀен. ХӀуша НабгӀир умцӀудая, Нуни жугьутӀунази бурили кьяйда, гьанна хӀушазира бурулра: «Ну аркьуси мерличи хӀуша дакӀес хӀедирудая»+. 34Нуни хӀушаб сагаси хъарбаркь лугулра: дигахъеная цалис ца. Наб хӀуша дигахъуливан, хӀушара цали ца дигахъеная+. 35Цалис ца дигахъадалли, лебтанилра бала хӀуша Дила мутагӀялимти диъни.

Петерли Сай уввалтниличила ГӀисани гьарбурули сай

36•Симун Петерли Илизи хьарбаиб:

– ХалавегӀил, чина аркьулри ХӀу?

ГӀисани жаваб бедиб:

– Ну аркьуси мерличи, гьанна хӀу Наб гӀергъи вакӀес хӀейруд, амма гӀурхӀели лявкьяд.

37Петер Илизи викӀар:

– ХалавегӀил, сен гьанна ну хӀейрусирав ХӀед гӀергъи вакӀес? НукӀун ХӀу багьандан жан булан дедес хӀядурлира+.

38ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀуни Ну багьандан жан лугулрив? ХӀекьдеш бурулра хӀези: ишдуги дагъани гӀугӀуайчи, хӀуни Ну хӀяйна уввалтара+.

14

ГӀиса Дудешличи гьуни сай

14^1– ХӀушала уркӀби селилра зигардухъахъес гӀягӀнили ахӀен. Аллагьличи дирхеная ва Набчи дирхеная+. 2Дила Дудешла юртлизир дахъал мерани лер, эгер илкьяйда хӀебиалри, Нуни хӀушази бурирав гьатӀи: «Ну хӀушаб мер хӀядурбарес аркьулра?». 3Эгер арякьясли хӀушаб мер хӀядурбирис. ГӀур чарухъи, Ну левихӀив хӀушара диахъес багьандан, хӀуша Набчи аркура+. 4ХӀушани гьуни балуси саби, Ну чина аркьулрал.

5Памани Илизи иб:

– ХалавегӀил, нушани балули ахӀенра, ХӀу чина аркьулрил. Секьяйда багьес дирутирав ила гьуни+?

6ГӀисани жаваб бедиб:

– Ну сайра Гьуни, ХӀекьдеш ва ГӀямру. Чилра лявкьуси ахӀен Дудешличи Набчивад ахӀенси+. 7Эгер хӀушани Ну валасли, Дила Дудешра валадая. Гьанна хӀушани Ил валулра ва Ил чеира.

8Пилиппли иб:

– ХалавегӀил, нушази Дудеш чеахъа ва ил баибси саби+.

9ГӀисани жаваб бедиб:

– Пилипп, хӀуни Ну хӀелулрав? НукӀун итцад замана хӀушала ургавра! Ну чеибсини Дила Дудешра чеибси сай. Секьяйда вирусирив викӀес: «Чеахъа нушаб Дудеш?»+. 10Марлира, хӀу вирххӀерулрив Ну Дудешлизив ва Дудеш Набзив виъниличи? Нуни хӀушази дурути гъай Дила ахӀен. Набзив хӀерируси Илини – Дудешли, Сунела баркьудлуми дирули сай+. 11Ну Дудешлизив ва Дудеш Набзив викӀухӀели, дирхеная Набчи, яра Дила баркьудлуми хӀясибли дирхеная+. 12ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: Набчи вирхусини Нуни дирути баркьудлуми дарес вирар. Илини гьатӀира дахъал дарес вирар, сенкӀун Ну Дудешличи аркьулра+. 13Уршиличивли Дудеш чевяхӀварахъес багьандан, Дила у багьандан хӀушани тиладибарибси Нуни се-дигара бирис. 14Дила у багьандан хӀушани Набзи се тиладибарадалра, Нуни бирис+.

ГӀисани Дурхъати РухӀ дархьес чейсули сай

15ХӀушаб ну дигахъасли, Дила хъарбаркьуни тамандиридая+. 16Нуни Дудешлизи тиладибирис ва Илини хӀушаб цархӀилти Далтахъанти луга, муртлисалра хӀушачил калахъес –+
17ХӀекьдешла РухӀ. Дунъяли Илди кьабулдарес хӀебирар, сенкӀун чедиути ахӀен Илди, я далути ахӀен Илди. Амма хӀушани Илди далулра, сенкӀун Илди хӀушачил хӀердирули сари ва хӀушазир кавлули сари+. 18Нуни хӀуша цӀуръали хӀедалтарая, Ну хӀушачи чарулхъас. 19Камси заманала гӀергъи дунъяли Ну чехӀейура, амма хӀушани Ну чейура. Ну хӀерирни багьандан, хӀушара хӀердирудая+. 20Ит бархӀи хӀушани баладая, Ну Дила Дудешлизив, хӀуша Набзир ва Ну хӀушазив виъни. 21Дила хъарбаркьуни сунезир лерсилис ва дузахъусилис Ну дигахъулра. Ну дигахъуси виалли, Дила Дудешлисра дигахъу, Набра ил дигахъис ва илис Ну гьаргирус+.

22ИлхӀели Ягьудани (Искариут ахӀенси) иб:

– ХалавегӀил, сен ХӀу лебилра дунъялис гьаргхӀейубли нушабцун гьаргиэс дигулрив+?

23ГӀисани жаваб чарбатур:

– Ну дигахъусини Дила дев бузахъу ва ил Дила Дудешлисра дигахъу, иличи Нуша ляркьехӀе ва иличир хӀердирехӀе+. 24Ну хӀейгахъусини Дила дев хӀебузахъу. ХӀушани бикьуси дев биалли ил Дила ахӀен, ил Ну вархьибси Дила Дудешла саби.

25Илди лерилра Нуни хӀушази дурира, хӀушачил вархли левалли. 26Дила у багьандан хӀушачи Дудешли дурхьути, хӀуша Далтахъантани – Дурхъати РухӀли, хӀуша гьар секӀайчи руркъура ва Нуни хӀушази дурибти лерилра секӀал гьандиркахъу+. 27Нуни хӀушаб паргъатдеш балтулра. Дила паргъатдеш Нуни хӀушаб лугулра. Нуни Дила паргъатдеш иш дунъяли лугусиван лугули ахӀенра. ХӀушала уркӀби зигармадикӀаб. УрухмакӀудая! 28ХӀушани бакьира се ирал хӀушази Нуни: «Ну аркьулра ва хӀушачи чарулхъас». Эгер Ну хӀушаб дигахъуси виаслири, Ну Дила Дудешличи аркьниличи разидирутири, сенкӀун Дила Дудеш Набчив халал сай+. 29Гьанна гьар секӀал хӀушази гьалахили дурулра. Илди детаурхӀели, хӀуша Набчи дирхаахъес багьандан+. 30ГӀур Ну хӀушачил вахъхӀи гъайхӀейкӀус, сенкӀун дунъяла талхъан гъамирули сай. Набчиб Илала ари агара+. 31Амма, Наб Дудеш дигахъни ва Набчи Дудешли хъарбарибси Нуни бирули виъни, дунъяли багьес гӀягӀниси саби. Адизирая, ишадли аркьехӀе.

15

ТӀутӀила бухъ ва кьялуби

15^1– Ну хӀекьси тӀутӀила бухъ сайра, Дила Дудеш – тӀутӀи дашахъан сай. 2Илини набчирти цӀедеш хӀелугути кьялуби кьицӀдиру, цӀедешла дегӀти кьялуби биалли, гьатӀира гӀяхӀил духъахъес багьандан, Илини умудиру+. 3Нуни хӀушази бурибси девличирли хӀуша гьанналаурал умударибтира+. 4ХӀуша Набзир диирая ва Ну хӀушазив вирус. Саби кьялили цӀедеш гес хӀебирар, эгер саби бухъличиб хӀебиалли. ХӀушанира цӀедеш гес хӀедирудая, эгер Набзир хӀедиадалли.

5Ну тӀутӀила бухъра, хӀуша диадалли, кьялубира. Набзивсили ва Ну Сунезивсили дахъал цӀедеш луга. Ну агарли хӀушани селра барес хӀедирудая+. 6Сай Набзив агарсикӀун лайбакӀибси ва буръуси кьялиличи мешули сай. Илдигъунти кьялуби, дучили, цӀаличи чедилкьа ва илди игур+. 7Эгер хӀуша Набзир диадалли, ва Дила гъай хӀушазир диалли, хӀушани се тиладибарадалра, ил кайсидая+. 8ХӀушани дахъал цӀедеш гибниличивли ва Дила мутагӀялимти детаъниличивли, Дила Дудеш чевяхӀварили вирар.

9Дудешлис Ну дигахъули кьяйда, Наб хӀушара дигахъулра: Дила дигилизир хӀердиреная+. 10Дила хъарбаркьунас хӀуша мутӀигӀли диадалли, Дила дигилизир хӀердирудая, тяп Дила Дудешла хъарбаркьунас Ну мутӀигӀли кьяйда ва Илала дигилизив хӀерирули кьяйда. 11Дила разидеш аргъахъес ва хӀушала разидеш тамансили биахъес багьандан, Нуни ил хӀушази бурулра+. 12Иш Дила хъарбаркь: цалис ца дигахъеная, Наб хӀуша дигахъули кьяйда+. 13Сунела гьалмагъуни багьандан сунела жан лугусиличив, чилилра чилра имцӀали дигахъес хӀейрар+. 14Эгер Нуни хъарбарибси хӀушани бирули диадалли, хӀуша – Дила гьалмагъунира+. 15ГӀур Ну хӀушаб къаравашуни викӀули ахӀенра, сенкӀун сунела хужаимли бируси къаравашли балуси ахӀен, амма Ну хӀушаб гьалмагъуни викӀулра, сенкӀун Дила Дудешлизирад дакьибти лерилра Нуни хӀушази дагьахъурра+. 16Ну хӀушани чевхӀейкӀира, Нуни хӀуша чердикӀира. ХӀуша дашули, цӀедеш лугахъес ва, хӀушала цӀедеш гьар замана биэсли, Нуни кадатуррая. ИлхӀели Дила у багьандан хӀушани се тиладибарадалра, Дудешли хӀушаб луга+. 17Нуни хӀушачи хъарбирулра: цалис ца дигахъеная.

ГӀисачи иш дунъяла гьими

18– Эгер дунъяла хӀушачи гьимидухъи диалли, багьирая, гьаланачи илала Набчи гьимидухъунти сари+. 19ХӀуша дунъяла диадаллири, дунъялис сунелативан, хӀушара дигахъутири. Амма хӀуша дунъяла ахӀенрая, хӀуша Нуни чердикӀибтирая, дунъялизирад декӀардарили, илбагьандан дунъяла хӀушачи гьимидулхъути сари+. 20Хъуммартидая Дила гъай: «Къараваш сунела хужаимличив халал ахӀен». НабгӀиб гӀергъикабикили биалли хӀушабра гӀергъикабиркур. Дила дев бузахъули биалли хӀушалара бузахъу+. 21Амма адамтани Ну багьандан хӀуша дугӀиурая, сенкӀун илдани Ну Вархьибси валуси ахӀен. 22Эгер Ну вакӀхӀекӀили, илдази хӀебурибси виаслири, илди бунагьлизиб гӀяйибла бегӀти ахӀенри, амма гьанна биалли бунагьуназибад уббухъес хӀебирар+. 23Набчи гьимидулхъутала Дила Дудешличира гьимидулхъути сари+. 24Эгер Наб гьалар чилилра хӀедарибти Нуни илдала ургар хӀедарибси виаслири, бунагьлизиб илди гӀяйибла бегӀти ахӀенри. Илдани биалли Дила баркьудлуми чедаиб, амма илхӀелира Набчи ва Дила Дудешличи гьимидухъахъун+. 25Илизиб бетурхуси саби илдала Зегъализиб бурибси: «Сегъуналра сабаб агарли илдани Набчи гьимидухъахъун».

26Нуни хӀушачи дурхьути, сарира Дудешличирад сарти, Далтахъанти – ХӀекьдешла РухӀ дакӀибхӀели, Илдани Набчила бикьридешдиру+. 27ХӀушанира бикьридеш диридая, сенкӀун бехӀбихьудличирадал хӀуша Набчил сарри+.

16

16^1– ХӀуша дирхнилизир васвасхӀедухъахъес багьандан, Нуни илди лерилра хӀушази дурулра. 2ХӀуша синагугуназирад черкадирхъурая. Иличи че хӀуша кадуршути замана лябкьян, ил секӀал барибти Аллагьлис къуллукъбирулра или, пикрибикӀути+. 3Илдани илкьяйда биру, сенкӀун я Дудеш, я Ну илдани далути ахӀенра+. 4Нуни ил хӀушази бурулра, илгъуна замана бакӀибхӀели, Дила гъай гьандикахъес багьандан. Гьаланачи Нуни хӀушази иличила хӀебурира, сенкӀун Ну хӀушачил сайхӀели+.

Дурхъати РухӀла баркьуди

5– Гьанна биалли Ну Вархьибсиличи аркьулра, амма хӀушазивад цалилра «ХӀу чина аркьулри?» или, хьарбиули ахӀенра+. 6Нуни хӀушази иличила бурни багьандан, хӀушала уркӀби пашмандешли дицӀили сари. 7Амма хӀекьдеш бурулра хӀушази: Ну аркьулра хӀушаб гӀяхӀдешлис. Ну архӀявкьясли, Далтахъанти хӀушачи хӀякьян. Ну арукьясли, Илди хӀушачи дурхьисра+. 8Далтахъанти дакӀибхӀели, дунъяла бунагьличила буру, бархьдешличила ва судличила буру. 9Бунагьлизичила буру, сенкӀун илди Набчи бирхарули ахӀен,+
10бархьдешличила буру, сенкӀун Ну Дила Дудешличи аркьулра ва ХӀушани Ну чехӀейура, 11судличила буру, сенкӀун иш дунъяла талхъайс танбихӀла хӀукму барили саби+.

12Дила гьатӀира дахъал хӀушази дурести лер, амма илди гьанна аргъес хӀушала ахъри агара. 13ХӀекьдешла РухӀ дакӀибхӀели, Илдани хӀуша таманси хӀекьдешличи аркура. Илди чузирад-сари гъайхӀедикӀар, амма Чули дакьибти дуру, се бирарал хӀушази буру+. 14Илдани Ну чевяхӀирура, сенкӀун, Нуни бедибси касили, хӀушази балахъа. 15Лерилра Дудешла диубти, Дилара сари. Илбагьандан викӀулра хӀушази, РухӀли, Нуни бедибси касили, хӀушази балахъа, или+.

ДецӀ шаддешличи шурбулхъни

16Камси замана аркьян ва хӀушани Ну чехӀейура, амма гӀурра камси замана аркьян ва сагали хӀушани Ну чейура+.

17ИлхӀели цабехӀти Илала мутагӀялимти цализи ца бикӀескабииб:

– Се бурес дигулив Илис, викӀухӀели: «Камси замана аркьян, ва хӀушани Ну чехӀейура, амма гӀурра камси замана аркьян ва сагали хӀушани Ну чейура» ва «Ну Дудешличи аркьулра?».

18Илди гӀурра хьарбикӀулри:

– Се бурес дигулив Илис: «камси замана» викӀули? Ил селичила гъайикӀулил, нушани иргъули ахӀенра.

19Илдас Сунези селичила хьарбаэс дигулил ГӀисани аргъиб ва иб:

– ХӀушани цализи ца хьарбиулрая, сен Нуни ира: «Камси замана аркьян, ва хӀушани Ну чехӀейура, амма гӀурра камси замана аркьян ва сагали хӀушани Ну чейура»? 20ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀуша дисудая ва агьидикӀудая, дунъя биалли шадбирар. ХӀуша децӀдикӀудая, амма хӀушала децӀ шаддешличи шурбулхъан+. 21Хьунул адамлис дурхӀя варкьес замана баибхӀели, илала хӀярми дехӀдирхьур, амма дурхӀя акӀубмадан дунъяличив сагаси адам акӀнила шаддешли гӀязабтачила хъумурту. 22Илкьяйда саби хӀушачилра: гьанна хӀушала децӀла замана саби, амма Нуни хӀуша сагали чедаибхӀели, хӀуша шаддирудая ва ил шаддеш хӀушазибад чилилра кебхӀейсу. 23Ил бархӀи хӀушани Набзи селра хьархӀебиидая. ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: Дила у багьандан се тиладибарадалра, Дудешли хӀушаб луга+. 24Гьачамлис Дила у багьандан хӀушани селра тиладихӀебарирая. Тиладибарая ва кайсидая, илхӀели хӀушала шаддеш тамансили бирар+.

25Ну хӀушачил айту-гъайличил гъайикӀира, амма лябкьян замана айту-гъайличил гъайхӀейкӀули, бархьаначи Дудешличила хӀушази буруси+. 26ИлбархӀи хӀушани Дила у багьандан тиладибиридая. ХӀушачила Нуни Дудешлизи тиладибирис или, Ну викӀули ахӀенра, 27сенкӀун Дудешлис Сунес хӀуша дигахъулра. Илис хӀуша дигахъулрая, сенкӀун хӀушаб Ну дигахъни багьандан ва Ну Аллагьличивад вакӀниличи дирхни багьандан+. 28Ну Дудешличивад иш дунъяличи вакӀира ва гьанна иш дунъя уббалтулра ва Дудешличи аркьулра+.

29ИлхӀели ГӀисала мутагӀялимтани иб:

– ГӀе, гьанна цараван ахӀи, аргъесли гъайикӀулри. 30Гьанна нушани иргъулра, ХӀуни гьар секӀал далулри ва, ХӀези хьарбаайчира, хьарбиуси балулри. Илбагьандан ХӀу Аллагьличивад вакӀниличи нуша дирхулра+.

31– Гьанна хӀуша дирхулраяв? – иб ГӀисани. 32– Илгъуна сягӀят гъамбикӀули саби ва ил бакӀили саби, хӀятта хӀуша лерилра хъулрази тӀутӀукадирудая ва Ну нуцун валтара. Амма Ну нуцун ахӀенра, сенкӀун Дила Дудеш Набчил сай+. 33Нуни илди лерилра хӀушази дурира, Набзиб паргъатдеш баргахъес багьандан. Иш дунъяличир биалли хӀушачи гӀязабти хӀерли сари, амма чӀумали диирая! Ну иш дунъяличивад чедиикира!+

17

ГӀиса Сунечила улгули сай

17^1Илди гъай дурили, ГӀисани хӀулби зубрачи ахъдуциб ва иб:

– Дудеш, замана сабаили саби. Уршилизи ХӀу чевяхӀварахъес багьандан, ХӀела Урши ЧевяхӀвара+. 2ХӀуни Сунези бедибтас даимти гӀямру лугахъес багьандан, Илизи ХӀуни лебтачибадалра ари гири+. 3ХӀу, цайли цаси хӀекьси Аллагь, вагьни ва ХӀуни вархьибси ГӀиса МасихӀ вагьни, даимти гӀямру сари. 4ХӀуни Набчи хъарбарибси баркьуди таманбарили, Нуни ХӀу ванзаличив чевяхӀварири. 5Гьанна, Дудеш, дунъя биэс гьалабал Дила ХӀечиб лебси, ХӀела чевяхӀдешли Ну чевяхӀвараба+.

ГӀиса мутагӀялимтачила улгули сай

6– ХӀуни дунъялизибад касили, Набзи гибтас Нуни ХӀела у гьаргбарира. Илди ХӀела сабри, ХӀуни илди Наб гири ва илдани ХӀела дев бузахъусири. 7Лерилра ХӀуни Наб гибти, ХӀечирадли диъни гьанна илдани аргъиб. 8ХӀуни Набзи гибти дугьби илдази дедира. Илди илдани кьабулдариб ва Ну ХӀечивад вакӀни мар-марли аргъиб ва ХӀуни Ну вархьниличи бирхаур+. 9Илдачила улгулра. Лебилра дунъяличила улгули ахӀенрану, ХӀуни Наб гибтачила улгулра,+
10сенкӀун лерилра Дила лерти – ХӀела сари, лерилра ХӀела – Дила сари. Илдазив Ну чевяхӀварибсири+. 11Ну гьанна дунъяличив ахӀенра, амма илди дунъяличиб саби, Ну биалли ХӀечи лявкьулра. Дурхъаси Дудеш, ХӀуни Наб гибси ХӀела у багьандан – Нуша ХӀечил цатили диубли кьяйда, илдира цатили биахъес, мяхӀкамбара илди+. 12Ну илдачил сайхӀели, ХӀуни Наб гибси ХӀела у багьандан Нуни илди мяхӀкамбарира. Нуни илди бихӀира Табтарлизи белкӀунси бетерхахъес вебкӀес гӀягӀниси ахӀенси, илдазивадли чилра алххӀелхун+. 13Гьанна Ну ХӀечи чарулхъулра. Гьачамлис Ну дунъяличивхӀели, Нуни ил бурулра, Дила таманси разидеш илдазира бутӀахъес+.

14Нуни илдас ХӀела дев бедира ва дунъяла илдачи гьимидухъун, сенкӀун илдира дунъяла ахӀен, Нура дунъяла хӀейубси кьяйдали+. 15Ну ХӀези улгуси илди дунъялизибад касахъес ахӀенрану, ХӀуни илди вайдешлизибад мяхӀкамбарахъес сайра+. 16ИлдикӀун дунъяла ахӀен, Нура дунъяла ахӀенси кьяйдали. 17Дурхъабара илди хӀекьдешличил: ХӀела дев хӀекьдеш саби. 18ХӀуни Ну дунъялизи вархьибси кьяйдали, илди Нунира дунъялизи бурхьира+. 19Илди хӀекьдешлизиб ХӀела бетаахъес, илди багьандан Нуни Ну ХӀед багъишлаирулра.

ГӀиса лебилра Сунела гьуникартачила улгули сай

20– Ну илдачилацун ахӀенра улгуси, Ну улгулра илдала гъайличибли Набчи бирхарутачилара, 21илди лебилра цатили биубли дигниличилара. ХӀу, Дудеш, Набзив кьяйдали ва Ну ХӀезив кьяйдали, илдира Нушазиб биаб, ХӀуни Ну вархьниличи дунъя бирхаахъес багьандан. 22Нуни илдас ХӀуни Набзи гибси чебяхӀдеш бедира, Нура ХӀураван ца бетаахъес: 23Ну илдазивра, ХӀу – Набзиври. Илдира таманси цадешлизиб биаб, ХӀуни Ну вархьнира, ХӀед Нуван илди дигахънира дунъялизи багьахъес.

24Дудеш, ХӀуни Набзи гибти, Ну чинав виаслира, Набчил биаб. ХӀуни Наб гибси чебяхӀдеш илданира чебааб, сенкӀун ХӀед Ну дигахъусири дунъя бетаахъайчира+. 25Вархьси Дудеш, дунъяли ХӀу хӀелули хьалли, Нуни ХӀу валулри ва Дила гьуни буцибтани ХӀуни Ну вархьни балули саби+. 26Нуни илдас ХӀела у багьахъурра ва гӀурра балахъасра, Ну ХӀед дигахъути диги илдазирра диахъес, Ну илдазив виахъес+.

18

ГӀиса уведили ва уцили сай

18^1•Илра или, Сунела мутагӀялимтачил ГӀиса Кедрунна къярдлизивад итилил шайчи арякьун ва илаб илди анхълизи бетацӀиб+. 2Верша Ягьудани ил мер балулри, сенкӀун ГӀиса Сунела мутагӀялимтачил зумали ила вашусири+. 3Илбагьандан Ягьудани сунечил ила Римла бургъантала кьукьяра, халакашишунани ва парисейтани бархьибти къаравашунира киб. Илди чиргъмачил, кьялтначил ва ярагъличил бакӀиб+. 4ГӀисани Сунечил детарути лерилра секӀал далулри. Ил гьала дуравхъун ва хьарбаиб:

– ХӀуша чигӀир умцӀулра+?

5– Назаретлизивадси ГӀисагӀир, – иб илдани.

– Ну Левсира, – иб ГӀисани.

Верша Ягьудара илдачил тӀашлири. 6ГӀисани «Ну Левсира» ибхӀели, илди гӀелумбиуб ва ванзаличи кабикиб. 7Илини гӀурра илдази хьарбаиб:

– ХӀуша чигӀир умцӀулра?

– Назаретлизивадси ГӀисагӀир, – иб илдани.

8– НуникӀун хӀушази бурира, Ну сайра или, – жаваб бедиб ГӀисани. – ХӀуша НабгӀир умцӀули диадалли, цархӀилти баткаая.

9Илкьяйда иб Илини, «ХӀуни Набзи гибтазивад цалра ветхӀехъахъира» ибси, Сунела гъай бетерхахъес багьандан+.

10Симун Петерла тур лебри. Илини ил чӀяхӀбариб, халакашишла къаравашлис бяхъиб ва илала балуй лихӀи чеббикахъиб. Къаравашлис МалхӀ бикӀусири+. 11ИлхӀели ГӀисани Петерлизи иб:

– Тур кьяртӀайзи кабакӀа! Наб Дудешли гибси кьям Нуни хӀебержес гӀягӀнилив+?

ГӀиса халакашиш Аннасличи аркули сай

12•Римла бургъантала кьукьяли, илдала бекӀли ва жугьутӀунала къараултани ГӀиса уциб ва вигьун. 13Илдани Ил гьаланачи Аннасличи[*] киб. Ил дуслизив халакашиш сайси Аннас Къайапала хъубеш сайри+. 14Ил Къайапа жугьутӀунас насихӀятикӀусири: халкь багьандан ца адам вебкӀалли гӀяхӀил бирар или+.

Петерли цайнайс ГӀиса увватни

15Симун Петерра ца гьатӀи мутагӀялимра ГӀисас гӀелабад аркьулри. Халакашишли ил мутагӀялим валусири, илбагьандан ил ГӀисачил азбарлизи ацӀес виуб, 16•Петер биалли дурав къапула гьалав калун. Халакашишличил тянишси мутагӀялим, дуравхъи, къапулис къараулбирусиличил гъайухъи, Петерра ухӀна арукиб.

17– ХӀу Ил Адамла мутагӀялимтазивад ца ахӀенрив? – хьарбаиб къапула къараул рируси хьунул адамли.

– АхӀенра, – жаваб чарбатур Петерли.

18БугӀярлири. Къаравашунани ва къараултани цӀа бикьур ва ил-алав ванабирулри. Петерра цӀала мякьлав тӀашли ванаирулри.

ГӀиса Аннасличив хьараъни

19•Илзамана халакашишли ГӀиса Илала мутагӀялимтачила ва Илала белчӀудиличила хьариулри.

20– Ну дакӀули дунъялизи гъайикӀира, – жаваб чарбатур ГӀисани. – Нуни мурталра жугьутӀуни цалабиркути мераначиб, синагугуназиб яра Аллагьла хъулиб руркъутири. ДигӀянали Нуни селра хӀебурира+. 21Сен хӀуни ну хьар-хъариусира? Набчи лехӀахъибти хьарбаа, илдани бала Нуни се бурирал.

22ГӀисани ил бурибхӀели, мякьлаб тӀашти къуллукъчибазивад цали ГӀисала дяхӀлизи бяхъиб, или:

– ХӀу секьяйда гъайикӀулрив халакашишличил!+

23ГӀисани жаваб чарбатур:

– Нуни се-биалра вайтӀа бурили виасли, чебаахъа, илкьяйда саби или. Эгер Ну вархьли виасли, сен хӀуни Наб бирхъулрив?

24ГӀур вигьунси ГӀиса Аннасли халакашиш Къайапаличи вархьиб.

Петерли кӀинайс ва хӀяйнайс ГӀиса увватни

25Симун Петер цӀала мякьлав тӀашли ванаирухӀели, илизи гьатӀира хьарбаиб:

– ХӀу Илала мутагӀялимтазивад ца ахӀенрив?

Петерли ил мархӀебариб.

– АхӀенра, – иб илини.

26ИлхӀели халакашишла къаравашуназивадси, Петерли лихӀи чеббяхъибсила тухум сайсини, иб:

– ХӀу ахӀенрив гьатӀи нуни Иличил анхълизив чеибси+?

27Петерли гӀурра илди урдяхъиб ва илзамана дагъани гӀугӀуиб+.

ГӀиса Пилатличив хьариули

28•Къайапаличивад ГӀиса мербекӀла кӀялгӀялизи арукиб. Савлила замана сабри, хӀярамбиэс хӀебигули, жугьутӀуни кялгӀялизи ахӀебацӀиб, абацӀалри илдани гӀурхӀели пасхала дугикун беркес бирути ахӀенри+. 29Илбагьандан Пилат[*] илдачи дуравхъун.

– Иш Адам селизив гӀяйиблаирулра хӀушани? – хьарбаиб илини+.

30– Ил такьсирчи хӀейалри, нушани Ил хӀечи левкуси ахӀенри, – иб илдани.

31Пилатли иб:

– Укили, ил хӀушала Зегъа хӀясибли танбихӀлаварая.

– Чилра кавшес нушазиб ихтияр агара, – жаваб чарбатур жугьутӀунани.

32Илкьяйда детерхес гӀягӀнитири ГӀисани Сай сегъуна бебкӀаличил убкӀусил дурибти гъай+. 33ИлхӀели Пилат сунела кӀялгӀяла ухӀна ацӀиб, ГӀиса живариб ва Илизи иб:

– ХӀу жугьутӀунала Пачарив+?

34– Ил хӀуни хӀела шайзибад бурулрив, яра Набчила хӀези цархӀилтани бурибу? – жаваблибиахъубли, хьарбаиб ГӀисани.

35– Ну жугьутӀрав гьатӀи? – жаваб чарбатур Пилатли. – ХӀела халкьли ва халакашишунани гири ХӀу набзи. ХӀуни се барири?

36ГӀисани иб:

– Дила ПачяхӀдеш – иш дунъяла пачяхӀдешуназибад ца ахӀен. Эгер ил илгъунабсили биалри, Дила адамти Ну багьандан бургъи, Ну жугьутӀунази хӀеведахъес багьандан. Юх, гьанна Дила ПачяхӀдеш ишадла ахӀен+.

37– ХӀебиалли, ХӀу Пачари? – хьарбаиб Пилатли.

– ХӀу викӀулригу, Ну Пача сай или, – жаваб чарбатур ГӀисани. – Ну акӀубсира ва дунъяличи вакӀибсира, хӀекьдешлис бикьридешдарес. Гьарилра хӀекьдешличивадси Набчи лехӀихъули сай+.

38Пилатли хьарбаиб:

– ХӀекьдеш се саби?

ГӀур ил сагали жугьутӀуначи гьаввакӀиб ва иб:

– Нуни Иличиб сегъуналра гӀяйиб чебиули ахӀенра+. 39ХӀушала гӀядат лебси саби, Пасхалис нуни туснакълавад ца адам ваткайуси. Дигулраяв, нуни хӀушаб «ЖугьутӀунала Пача» ваткаили+?

40Илди жаваблис вявбикӀесбииб:

– Юх! Ил ахӀен! Барабба ваткаа нушаб!

Барабба биалли къачагъ сайри.

19

ГӀисас хӀукму дурасни

19^1•ИлхӀели Пилатли ГӀиса витахъес буйрухъбариб. 2Бургъантани муръухьла занзбала таж бариб ва Илала бекӀличи чебииб. Илдани иличи хьанцӀ-хӀунтӀена гӀябара чегьур. 3ГӀур Иличи гъамбиубли:

– ЖугьутӀунала Пача аралиираб! – бикӀули, Илала дяхӀличи бирхъулри.

4Пилат гӀурра дуравхъун ва илдази иб:

– ХӀердикӀеная! Нуни Иличиб сегъуналра гӀяйиб хӀебаргниличи хӀуша дирхаахъес, иш Адам Нуни гӀурра дурайулра+.

5– ХӀера, иш Адам! – иб Пилатли, муръухьла тажличил ва цӀаван хӀунтӀена гӀябаличил ГӀиса дуравхъунхӀели.

6Халакашишуни ва къараулти Ил чеибмадан вявбухъун:

– КъанчтӀайчи чеветяхъя! Чеветяхъя Ил!

Пилатли жаваб чарбатур:

– Касая ва хӀушани чеветяхъяя, Нуни иличиб сегъуналра гӀяйиб чебиули ахӀенра.

7ЖугьутӀунани жаваб чарбатур:

– Нушала Зегъа леб, нушала Зегъа хӀясибли, Ил вебкӀес гӀягӀнибиркур, сенкӀун Сай Аллагьла Урши сайра викӀули сай!+

8Ил бакьили, Пилат гьатӀира дебали урухиуб. 9Ил гӀурра кӀялгӀялизи ухӀнаухъун ва ГӀисази хьарбаиб:

– Чинавадсири ХӀу?

Амма ГӀисани илис жаваб чархӀебатур+.

10– ХӀу набчил гъайикӀес кьабулхӀеркулрив? – иб Пилатли. – Марлира, ХӀуни хӀергъулрив, ХӀу азадватес яра къанчтӀайчи чеветяхъес набзиб ари лебли биъни?

11ГӀисани жаваб чарбатур:

– Чедибад хӀегибси биалри, Дила чебкад хӀела сегъуналра ари бируси ахӀенри. Илбагьандан Ну хӀези ведибсиличиб бунагь гьатӀира халаси саби+.

12Илди гъайлис гӀергъи Пилат ГӀиса азадватести имкантагӀив умцӀулри, амма жугьутӀуни вявбикӀес даимбиублири:

– Эгер Ил хӀуни азадватадли, хӀу къайсарпачала гьалмагъ ахӀенри. Ну пача сайра викӀуси гьарилра, къайсарпачала душман сай!+

13Пилатли илди дакьибхӀели, ГӀиса дураиб ва Къаркъала тах бикӀуси, жугьутӀ мезли биалли Габбата бикӀуси, мерличибси судьяла уталичи кайиб. 14Пасхаличи хӀядурдешла жумягӀ бархӀи сабри, сягӀят вецӀнукӀира диркулри.

– ХӀера, хӀушала Пача, – иб Пилатли жугьутӀунази. 15Илди вявбухъун:

– Арука Ил, лякӀвара! ЛякӀ! КъанчтӀайчи чеветяхъя Ил!

– ХӀушала Пача чеветяхъес? – хьарбаиб Пилатли.

– Къайсарпача ахӀенси нушала пача агара, – бикӀулри халакашишуни.

16ИлхӀели Пилатли ГӀиса илдази ведиб, чеветяхъяхъес. Илдани ГӀиса касиб ва арукиб. 17•Сунела къанчтӀал бихули, ГӀиса КьатӀабекӀ, яра жугьутӀ мезли ГалгутӀа бикӀуси мерличи арякьун.

ГӀиса къанчтӀайчив

18Илав ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъиб, Иличил бархли кӀелра шайчиб, кӀел гьатӀира. ГӀиса байлизив сайри. 19Пилатли къанчтӀайчи «Назаретлан ГӀиса – жугьутӀунала Пача» чебелкӀличилси уркьули баршахъес хъарбариб. 20Ил белкӀ бахъал жугьутӀунани белчӀун, сенкӀун ГӀиса къанчтӀайчи чеветирхъуси мер шагьарличи гъамлири, белкӀ биалли жугьутӀ мезли, латин мезли ва грек мезли белкӀири. 21Илбагьандан жугьутӀунала халакашишунани Пилатлизи иб:

– «ЖугьутӀунала Пача» малукӀадну, «Ну жугьутӀунала Пача сайра, викӀи», – или, белкӀен.

22– Нуни белкӀунси белкӀунра, – жаваб чарбатур Пилатли.

23Бургъантани ГӀиса чеветяхъибхӀели, илдани Илала чедила палтар касиб ва авал бутӀаличи дутӀиб, гьариллис цали. ГӀисала хӀева ибала агарси, абзурли бершибси сабри.

24– Ил гъярхӀевдехӀе, – иб илдани цализи цали, – чӀала буршехӀе, хӀердикӀехӀе чис биркурал.

Ил бетаурсири Табтарлизиб белкӀунси бетерхахъес багьандан: «Илдани Дила палтар чула ургар дутӀиб ва Дила палтарлис чӀалабушиб». Бургъантани ил бариб. 25ГӀисала къанчтӀайчибад гьарахъли ахӀи Илала неш, нешла рузи – Клеупала хьунул Мария ва Магдалан Мария тӀашлири+. 26ГӀисани Сунела неш ва иличил тӀашси, Сунес дигахъуси, мутагӀялим чебаиб:

– Агь, хьунул адам, ил хӀела урши, – иб ГӀисани нешлизи+. 27Сунела мутагӀялимлизи биалли Илини иб:

– Ил хӀела неш.

Илала гӀергъи мутагӀялимли ил сунела хъули аррукиб.

ГӀиса къанчтӀайчив убкӀули сай

28•Илала гӀергъи, гьар секӀал гьанна тамандиъни балули, Табтарлизибси бетерхахъес багьандан, ГӀисани иб:

– Ужес дигулра.

29Илаб цӀикӀти чягъирличилси гажин лебри. Бургъантани, шинижан чягъирлизи кӀучӀбарили, гӀур ил кьадала кьялиличи баршили, ГӀисала кӀунтӀбачи гъамбариб. 30ГӀисани чягъир халдариб ва иб:

– Бетерхур!

Ил бурили, Илини бекӀ михъирличи кабикахъиб ва Илала рухӀ асиб. 31ЖумягӀ бархӀи сабри ва жугьутӀунас дигули ахӀенри сут бархӀилис кьаркьлуми къанчтӀулрачир кали, сут бархӀи кьалли чебяхӀси байрамла бархӀи сабри. Илбагьандан илдани Пилатлизи тиладибариб, чебетяхъибтала кӀинкӀуби дячи, илдала кьаркьлуми къанчтӀулрачирад уркасахъес. 32БакӀили, бургъантани кӀинкӀуби дячун, гьаланачи ГӀисачил чебетяхъибтазивадли цала, гӀур цархӀилла. 33Илди ГӀисачи гъамбиубхӀели, Ил вебкӀили виъни чебаиб ва Илала кьяшми хӀядячун. 34Амма ца ургъанни ГӀисала шайзи гъуц бурхӀиб, ва илизирад бусягӀят хӀира шинра чяхӀдухъун. 35Ил секӀал сунени чебаибсини бикьридешдирули сай, хӀушара дирхаахъес багьандан. Илала бикьридеш хӀекьти сари ва илини балули сай сунени бархьдеш бурули виъни+. 36Илди лерилра детаурти сари, Табтарлизирти гъай детерхахъес багьандан: «Цалра Илала лига бячи хӀебирар»+. 37Табтарла цархӀил мерличиб белкӀи саби: «Чули гъуц БурхӀибсиличи илди хӀербикӀар».

ГӀиса хӀяриихьни

38•Илала гӀергъи Аримапеялизивадси Юсупли, ГӀисала жаназа арбухахъес пурбанбара или, Пилатлизи тиладибариб. Юсуп ГӀисала мутагӀялим сайри, амма дигӀянаси, сенкӀун жугьутӀуназибадси урехи лебни багьандан. Пилатла пурбан хӀясибли, илини, вакӀили, ГӀисала жаназа арбухиб+. 39Юсупличил Никадимра леври, сайра муртрил дугели ГӀисачи вакӀибси. Никадимли тӀемла гӀявадешла ва сидала[*] гъудурмай хиб, хӀябцӀалицад кило+. 40Илдани ГӀисала жаназа убкасиб ва, тӀембикӀуси гӀявадешли бакибси, катанна чӀянкӀилизи бергур. Илгъуна сабри жугьутӀунала хӀярибирхьнила гӀядат+. 41ГӀиса чеветяхъибси мерличиб анхъ лебри. Анхълизиб, сунези гьачамлис чилра хӀярихӀейхьибси, сагаси иникъхӀяб лебри. 42Ил жумягӀ бархӀихӀели, жугьутӀунала Пасхаличи хӀядурдешла бархӀихӀели, хӀябра мякьлабхӀели, илдани ГӀиса ила кайхьиб.

20

ГӀисала бацӀси иникъхӀяб

20^1•Савли жявли, жумягӀла цаибил бархӀи[*], цӀябли лебалли, Магдалан Мария хӀябличи ракӀиб ва хӀяблис гьабихьибси къаркъа убкасили биъни чебаиб+. 2Ил Симун Петерличира ГӀисас дигахъуси мутагӀялимличира дуцӀли аррякьун ва иб:

– ХалавегӀил хӀяблизивад арухили сай ва нушани балули ахӀенра Ил чина кайхьилил!+

3Петерра цархӀил мутагӀялимра итмадан иникъхӀябличи арбякьун. 4Илди кӀелра дуцӀбикӀулри, амма кӀиибил мутагӀялим, Петерличив къалабали дуцӀикӀули, гьалавхъун ва иникъхӀябличи гьалав вакӀиб. 5Ил ухӀна хӀеризур ва катанна чӀянкӀи чедаиб, амма ухӀнахӀевхъун. 6ГӀур илис гӀергъи Симун Петерра вакӀиб ва иникъхӀяблизи ухӀнавхъун. Илини ГӀиса вергурти катанна чӀянкӀира, 7хӀяриирхьухӀели кабирхьуси, ГӀисала бекӀ бигьунси кӀанара чедаиб. КӀана, чӀянкӀилизибад декӀарли, бергурли кабихьилри. 8ИлхӀели цархӀил мутагӀялимра, хӀябличи бегӀгьалав саибси, ухӀнаухъун. Илини чебаиб ва вирхаур. 9Табтар хӀясибли ГӀиса бебкӀибтазивад мицӀириэс гӀягӀниси виъниличила, итхӀели илдани иргъули ахӀенри+.

ГӀиса Магдалан Мариячи лявкьули сай

10МутагӀялимти хъули чарбухъун. 11•Мария биалли, хӀябла гьалар тӀашли, рисулри. Рисули, ил хӀябла рухӀна хӀерризур 12ва цӀуба палтуртачилти кӀел малаик чебаиб. Илди гьалабван ГӀисала кьаркьала кабихьибси мерличи кабиилри: ца бекӀла шайчив, ца кьяшмала шайчив+. 13Малаикунани Мариязи хьарбаиб:

– Хьунул адам, хӀу сен рисулри?

– Дила ХалавегӀил арухили сай, – жаваб чарбатур Марияни, – нуни балули ахӀенра Ил чина кайхьилил.

14Ил бурили, ил шурряхъиб ва илав тӀашси ГӀиса чеиб, амма илини Ил хӀегьур+.

15– Хьунул адам, – иб ГӀисани, – хӀу сен рисулри? ХӀу чигӀир умцӀулри?

Ил анхъчи сай или гьанбикили, Марияни иб:

– ХалавегӀил, эгер ХӀуни Ил арухили виадли, бура, чина кайхьирил, ну рякьи, Ил кайсисра+.

16– Мария, – иб ГӀисани.

Ил Иличи шурряхъиб ва жугьутӀ мезли вявбяхъиб:

– Раббуни (ил «дила МугӀяллим» ибси саби)!

17ГӀисани иб:

– Ну тӀашкамайаба, сенкӀун Ну гьачамлис Дудешличи чевяхӀахъили ахӀенра. Дила узбачи рукьенну, илдази бура: Ну Дила Дудешличи ва хӀушала Дудешличи, Дила Аллагьличи ва хӀушала Аллагьличи чевяхӀихъулра+.

18Магдалан Мария мутагӀялимтачи рякьун ва иб:

– Нуни ХалавегӀил чеира!

Ва илини сунези ГӀисани дурибти лерилра дуриб.

ГӀиса мутагӀялимтачи лявкьули сай

19•Баягъи ил бархӀила бархӀехълизиб мутагӀялимти хъулиб цалабикиб. ЖугьутӀуназибадси урехили, унза гӀекӀибхӀели, ГӀиса вакӀиб. Ил илдала урга тӀашизур ва иб:

– Салам хӀушаб!

20Илра бурили, Илини илдази сунела някъби ва шали чедаахъиб. ХалавегӀил чеили, мутагӀялимти разибиуб. 21ГӀисани гӀурра илдази иб:

– Салам хӀушаб! Ну Дудешли вархьибси кьяйда, Нуни хӀушара дурхьулрая+.

22Илди гъай дурили, Илини илдачи уфъиб ва иб:

– Дурхъати РухӀ кьабулдарая. 23ХӀушани чис бунагьуни хасардатадалра, илди илис хасардатурли дирар, чис хӀедатадалра, илди илдачир кавлан+.

ГӀиса Памачи лявкьули сай

24Пама, сунелара КӀилизан ибси, ца гьатӀи у лебси, ГӀиса вакӀибхӀели, цархӀилти мутагӀялимтачил варх аги+. 25ЦархӀилти мутагӀялимтани илизи ибхӀели: «Нушани ХалавегӀил чеира», – или, Памани жаваб бедиб:

– Илала някъбачир гӀяблала къел-хӀерзи чехӀедаили, илдачи гачхӀейкили, шалилизибси дяхъиличи гачхӀейкили, ну вирххӀерас.

26ГехӀел бархӀи дикибхӀели, мутагӀялимти гӀурра хъулиб цалабикиб, илдачил Памара леври. Унза гӀекӀилри, амма ГӀиса вакӀиб ва, илдала урга тӀашизурли, иб:

– Салам хӀушаб!

27ГӀур Илини Памази иб:

– ТӀул гьабатину, хӀеръа, ишди Дила някъби. Гьабати някъ ва Дила шалиличи гачики; васвасмайкӀуд, амма вирхен.

28– ХалавегӀил дила ва Аллагь дила! – жаваблис Илизи иб Памали+.

29ГӀисани иб:

– ХӀу вирхаурри, сенкӀун хӀуни Ну чеира. Ну чехӀеибкъи бирхаурти талихӀчебти саби+.

30ГӀисани Сунела мутагӀялимтала гьалар дахъал гӀяламатуни дариб, иш табтарлизи хӀеделкӀунти цархӀилти гӀяламатунира дариб+. 31Ишар делкӀунти биалли ГӀиса МасихӀ виъниличи, Ил Аллагьла Урши виъниличи хӀуша дирхаахъес ва, дирхули, Илала у багьандан, хӀушаб даимти гӀямру диахъес делкӀунти сари+.

21

Дахъал бялихъуни дуцни

21^1Илала гӀергъи ГӀиса гӀурра Сунела мутагӀялимтала гьалав дакӀуиуб. Ил Тибериадала урхьула мякьлаб бетаур. Ил дакӀуиуб ишкьяйда:+
2Симун Петер, Пама, сунесра КӀилизан бикӀуси, Галилеяла Канализивадси Напанаил, Зебедейла уршби ва кӀел цархӀилти мутагӀялимти цахӀнабикиб+.

3– Ну бялихъуни дуцес аркьясра, – иб Симун Петерли.

– Нушара хӀечил ляркьехӀе, – иб илдани.

Илди къаякъличиб арбякьун, амма илдуги селра хӀебуциб.

4Савли жявли ГӀиса дубличив тӀашлири, амма мутагӀялимтани Ил хӀегьур+. 5ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ДурхӀни, гьу, сена, лебу хӀушала беркала?

– Агара, – иб илдани+.

6Илини иб:

– Балуй шайчибад тур игьая, дурцидая.

Илдани игьуб ва илцадра дахъал бялихъуни дуциб, хӀятта тур дурасес бирули ахӀенри+. 7ГӀисас дигахъуси мутагӀялимли илхӀели Петерлизи иб:

– Ил ХалавегӀил сай!

Симун Петерли, Ил ХалавегӀил виъниличила бакьибмадан, чедила палтар вайлиу дигьун, сенкӀун илини палтар чердатурлири ва урхьулизи тӀяхӀухъун+. 8ЦархӀилти мутагӀялимти илис гӀергъи, бялихъунани бицӀибси турра битӀикӀули, къаякъличиб гьайбиуб. Илди дубличибад даршалцад метрла гьарахълири. 9Илди дубличи дурабухъунхӀели, сунечиб бялихъ буцӀуси, гала бемжа чебаиб, мякьлаб кьацӀра лебри. 10ГӀисани илдази иб:

– Гьанна хӀушани дуцибтазирад цачумал бялихъ дихая.

11Симун Петер къаякъличи ацӀиб ва тур дубличи дурасиб. Илизир даршлим шуцӀаннухӀябра халати бялихъ лерри, амма тур хӀебердиб! 12ГӀисани илдази иб:

– Даширая иша, дубдатирая.

МутагӀялимтазивад цалинра Илизи: «ХӀу чи сайри?» или, хьарбаэс хӀебиуб. Илдани балулри Ил ХалавегӀил виъни. 13ГӀиса гъамиуб, кьацӀ касиб ва илдас бедиб, гӀур бялихъра бедиб. 14Сай бебкӀибтазивад мицӀириубли гӀергъи, Ил гьанна хӀяйнайс Сунела мутагӀялимтас дакӀуиуб+.

Петерличилси ГӀисала ихтилат

15Илди буки таманбиубхӀели, ГӀисани Симун Петерлизи иб:

– Югьанна урши Симун, илдасичив Ну хӀед цӀакьли дигахъулрав?

– ГӀе, ХалавегӀил, – жаваб бедиб илини, – ХӀуни балулри, ХӀу наб дигахъни.

ГӀисани иб:

– ХӀебиалли, Дила мукьри дуки дикен.

16КӀинайсра ГӀисани илизи хьарбаиб:

– Югьанна урши Симун, дигахъулрав Ну хӀед?

Петерли жаваб чарбатур:

– ГӀе, ХалавегӀил, ХӀуни балулри, наб ХӀу дигахъни.

ГӀисани иб:

– Дила мазачи хӀерудибара+.

17ГӀур ГӀисани, хӀяйнайсра, Петерлизи хьарбаиб:

– Югьанна урши Симун, хӀед Ну дигахъулрав?

ГӀисани хӀяйнайсра сунези: «ХӀед Ну дигахъулрав?» или, хьарбаибхӀели, Петер пашманиуб ва жаваб чарбатур:

– ХалавегӀил, ХӀуни гьар секӀал далулри: ХӀуни балулри, наб ХӀу дигахъни.

ГӀисани илизи иб:

– Дила маза дуки дикен. 18ХӀекьдеш бурулра хӀези: хӀу жагьли сайхӀели, хӀед хӀуни ири билгьулри ва дигна вашулри. Амма хӀу ухънаваибхӀели, някъби гьадалтад ва цархӀилли хӀу вегӀирури ва хӀед хӀейгуси мерличи аркури.

19ГӀисани ил бурили, сегъуна бебкӀаличил Петерли Аллагь чевяхӀирусил, гьалахили багьахъур. ГӀур Илини илизи иб:

– Ваши Наб гӀелавад!+

20Петер шуряхъиб ва гӀелавад лявкьули ГӀисас дигахъуси мутагӀялим чеиб, илра илдас гӀергъи лявкьулри. Ил баягъи мутагӀялим сайри, сайра дугикунна замана ГӀисачи зузяхъили: «ХалавегӀил, ХӀу чили уведлугари?» или, хьарбаибси+. 21Петерли ил чеибхӀели, ГӀисази хьарбаиб:

– ХалавегӀил, ил секьяйда?

22ГӀисани иб:

– Эгер Наб дигахъасли, Ну чарухъайчи ил калаллира, хӀед илала се авара? ХӀу Наб гӀелавад ваши+.

23Илкьяйда узбала ургаб гъай тӀинтӀбиуб, ил мутагӀялим хӀебкӀар ибси, амма ГӀисани ил хӀебкӀар или, хӀеиб. Илини чӀянкӀли буриб: «Эгер Наб дигахъасли, Ну чарухъайчи ил калаллира, хӀед илала се авара?».

24Ил баягъи мутагӀялим сай, суненира илис бикьридешдируси ва иличила белкӀунси. Ва нушани балулра, илала бикьридеш хӀекьти диъни+. 25ГӀисани гӀурра дахъал дариб ва илди лерилра делкӀалри, нуни пикрибируливан, делкӀунти жузас лебилра дунъяличиб мер хӀебии+.

* 1:13 ХӀиличибли – мурул адамла ва хьунул адамла хӀи дархдикниличибли. Жявзамунтазиб дяхӀнушбиъни илкьяйда пикрибирусири.

* 1:41 Вакибси (жугьутӀ мезли «Машиах», грек мезли «Христос») – ЧеввикӀла, Уцахъан ибси саби.

* 3:8 ДягӀ – жугьутӀ мезлизир рухӀ ибси девла «дягӀ» ва «рухӀ» ибти мягӀнуби лер.

* 3:14 Грек мезли или ибсили иргъахъу: «ахъуцес, чевяхӀварес» ва «къанчтӀайчи ахъуцес, чеветяхъес».

* 6:31 Манна – шурбалтуси саби “Иш се саби?” – бацӀавлахъличиб 40 дус гезбикӀухӀели Аллагьли саби балхуси закибадси кьацӀлис жугьутӀунани бедибси у.

* 7:2 Чятиртала байрам – ил гӀебшнила байрам саби, сабира жугьутӀунани саби бацӀавлахъличиб гезбикӀуси замана гьанбиркахъули дурабуркӀуси. Ил байрамла замана адамтани чятирти тӀашдалта ва илдазиб хӀербирар.

* 10:22 Аллагьла хъали сагабирнила байрам – ил Ханука бикӀуси байрамванра балуси саби, Аллагьла хъали умубарни гьанбиркахъули дурабуркӀуси саби.

* 12:3 Нард – тӀемла шинкӀадеш, сабира Индиялизибцун башуси, ва белгиси бухъайзибад кайсуси. Нард цархӀилти секӀултачил гъудуриусири ва гӀявадешван яра нардла шинван гачӀла гажинтазиб бирцусири.

* 12:3 Гажин – гӀявадешла умцла, сабира 330 граммличи цугси.

* 12:13 Гьусанна («Дерцахъаба нуша») – дезала девли бетаурси жугьутӀунала гъай.

* 12:13 ГӀисас «Аллагьла у багьандан лявкьуси» ва «Израилла Пача» бикӀули, халкьли Илис МасихӀла уми дедлугули сари.

* 12:15 Сиунна рурси – Ерусалим ибси саби.

* 18:13 Аннас – ил, илзамана халакашиш сайси, Къайапала хъубеш дудеш сайри. ЖугьутӀунала ургаб Аннасла халаси хӀурмат лебри ва илбагьандан, сунела гуяв халакашишхӀелира, илини къуллукъуни дузахъусири.

* 18:29 Ит замана Палестина Римла арилиуб сабри. Пунтий Пилат биалли, Римли катурси мербекӀ сайри. Адам кавшес жугьутӀунани дурасибси хӀукму Пилатли сабри тасдикьбируси.

* 19:39 ТӀемла гӀявадеш (грек мезли «смирна»), тӀемла сида (грек мезли «алоэ» – тӀембикӀуси гӀянкӀаличилси галгала декь).

* 20:1 ЖугьутӀунала ил алхӀят бархӀи сабри.

+ 1:1 Гьаргбаркь 19:13, Югьанни 20:28,

+ 1:4 Югьанни 5:26, Югьанни 11:25, Югьанни 8:12, Югьанни 9:5, Югьанни 12:46

+ 1:6 Матфейли 3:1, Маркли 1:4, Лукали 1:80, Лукали 3:2

+ 1:7 Югьанни 3:26, Югьанни 5:33, Югьанни 10:41, Югьанни 20:31, Баркьудлуми 19:4

+ 1:11 Югьанни 5:43
+ 1:12 Матфейли 5:9,
+ 1:13 Югьанни 3:3,
+ 1:15 Матфейли 3:11
+ 1:17 Югьанни 7:19, Югьанни 14:6
+ 1:18 Югьанни 6:46,

• 1:19 Матфейли 3:1-12, Маркли 1:2-8, Лукали 3:15-17

+ 1:20 Баркьудлуми 13:25
+ 1:21 Матфейли 17:12-13, Лукали 1:17,
+ 1:31 Лукали 1:17

+ 1:32 Матфейли 3:16, Маркли 1:10, Лукали 3:22

+ 1:33 Баркьудлуми 1:5

+ 1:35 Матфейли 11:2, Маркли 2:18, Лукали 11:1

+ 1:36 Югьанни 1:29

+ 1:38 Югьанни 18:4, Югьанни 18:7

+ 1:40 Матфейли 4:18-20, Маркли 1:16-20, Лукали 5:2-11

+ 1:41 Югьанни 4:25
+ 1:42 Матфейли 16:18, Маркли 3:16,
+ 1:44 Югьанни 12:21

+ 1:45 Югьанни 21:2, Лукали 24:27, Матфейли 2:23, Лукали 2:39

+ 1:49 Матфейли 27:11, Матфейли 27:42, Югьанни 11:27

+ 2:1 Югьанни 4:46, Югьанни 21:2

+ 2:4 Маркли 14:41, Югьанни 7:6, Югьанни 7:30, Югьанни 8:20, Югьанни 13:1

+ 2:6 Югьанни 3:25

+ 2:12 Маркли 3:31, Маркли 6:3, Югьанни 7:3, Баркьудлуми 1:14,

• 2:13 Матфейли 21:12-13, Маркли 11:15-17, Лукали 19:45-46

+ 2:13 Югьанни 6:4, Югьанни 11:55
+ 2:16 Лукали 2:49
+ 2:18 Югьанни 4:48, Югьанни 6:30,

+ 2:19 Маркли 8:31, Маркли 14:58, Маркли 15:29, Югьанни 10:18

+ 2:22 Лукали 24:8, Югьанни 12:16
+ 2:23 Югьанни 11:45
+ 3:1 Югьанни 7:50, Югьанни 19:39

+ 3:5 Маркли 16:16, Баркьудлуми 2:38, Матфейли 5:20,

+ 3:13 Сулайба буралаби 30:4, Югьанни 6:38,
+ 3:14 Югьанни 8:28, Югьанни 12:32
+ 3:17 Югьанни 8:15, Югьанни 12:47
+ 3:18 Маркли 16:16
+ 3:19 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Югьанни 7:7
+ 3:22 Югьанни 4:1-2

+ 3:24 Матфейли 11:2, Маркли 6:17-18, Лукали 3:19-20

+ 3:25 Югьанни 2:6
+ 3:26 Югьанни 1:7, Югьанни 5:33
+ 3:28 Маркли 1:2, Югьанни 1:20

+ 3:29 Матфейли 9:15, Матфейли 25:1-13, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2, Матфейли 9:15, Маркли 2:19

+ 3:33 Югьанни 8:26

+ 3:35 Матфейли 3:17, Матфейли 17:5, Югьанни 5:20

+ 3:36 Югьанни 5:24, Югьанни 6:40,
+ 4:2 Югьанни 3:22
+ 4:3 Югьанни 2:11-12
+ 4:4 Лукали 9:52-53
+ 4:14 Югьанни 7:38
+ 4:19 Югьанни 9:20
+ 4:22 Баркьудлуми 13:23,
+ 4:25 Югьанни 1:41, Матфейли 11:2,
+ 4:26 Югьанни 9:37

+ 4:34 Югьанни 5:30, Югьанни 6:38, Югьанни 9:4, Югьанни 14:31

+ 4:35 Матфейли 9:38, Лукали 10:2

+ 4:42 Югьанни 1:29,

+ 4:44 Матфейли 13:57, Маркли 6:4, Лукали 4:24

+ 4:45 Югьанни 2:23

+ 4:46 Югьанни 2:1, Югьанни 21:2, Югьанни 2:12

+ 4:48 Югьанни 2:18, Югьанни 6:30,

+ 4:53 Матфейли 8:13, Баркьудлуми 16:34, Баркьудлуми 18:8

+ 4:54 Югьанни 2:11

+ 5:8 Матфейли 9:6-7, Маркли 2:11, Лукали 5:24

+ 5:16 Югьанни 15:20

+ 5:18 Югьанни 7:1,

+ 5:20 Матфейли 3:17, Матфейли 17:5, Югьанни 3:35, Югьанни 10:17, Югьанни 15:9, Югьанни 17:26

+ 5:22 Югьанни 17:2, Баркьудлуми 10:42

+ 5:23 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 13:20, Югьанни 15:23

+ 5:24 Югьанни 3:36, Югьанни 6:40, Югьанни 20:31,

+ 5:25 Матфейли 27:52-53,
+ 5:26 Югьанни 1:4, Югьанни 11:25,
+ 5:28 Югьанни 11:25, Югьанни 11:43

+ 5:30 Маркли 14:36, Югьанни 6:38, Югьанни 8:16

+ 5:31 Югьанни 8:13

+ 5:33 Югьанни 1:7, Югьанни 3:26, Югьанни 10:41

+ 5:35 Матфейли 5:16,
+ 5:36 Югьанни 8:18, Югьанни 10:25,
+ 5:39 Лукали 24:27

+ 5:43 Югьанни 10:25, Югьанни 12:12, Югьанни 1:11, Югьанни 3:11-12

+ 5:44 Югьанни 12:43

• 6:1 Матфейли 14:13-21, Маркли 6:30-44, Лукали 9:10-17

+ 6:4 Югьанни 2:13, Югьанни 11:55
+ 6:5 Югьанни 1:44,
+ 6:8 Югьанни 1:40, Югьанни 1:44
+ 6:11 Матфейли 15:36

+ 6:14 Матфейли 11:2-3, Югьанни 4:25, Югьанни 11:27

• 6:16 Матфейли 14:22-27, Маркли 6:45-52

+ 6:30 Матфейли 12:38, Югьанни 2:18, Югьанни 4:48,

+ 6:34 Югьанни 4:15
+ 6:35 Югьанни 4:14, Югьанни 7:37
+ 6:37 Югьанни 17:6

+ 6:38 Югьанни 3:13, Маркли 14:36, Югьанни 5:30

+ 6:39 Матфейли 18:14, Югьанни 10:28-29
+ 6:40 Югьанни 3:35, Югьанни 5:24,
+ 6:42 Матфейли 13:55
+ 6:44 Югьанни 12:32
+ 6:46 Матфейли 11:27, Югьанни 1:18
+ 6:51 Югьанни 3:13, Матфейли 26:26-28
+ 6:53 Маркли 14:22-24,
+ 6:56 Югьанни 15:4-5,

+ 6:62 Маркли 16:19, Лукали 24:51, Баркьудлуми 1:9

+ 6:64 Югьанни 13:11
+ 6:69 Маркли 1:24
+ 6:70 Югьанни 13:2, Югьанни 13:27
+ 6:71 Югьанни 18:2-3

+ 7:1 Югьанни 5:18, Югьанни 8:37, Югьанни 11:53

+ 7:3 Маркли 3:31, Маркли 6:3, Югьанни 2:12, Баркьудлуми 1:14,

+ 7:6 Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 8:20, Югьанни 13:1

+ 7:7 Югьанни 15:18, Югьанни 3:19

+ 7:13 Югьанни 19:38

+ 7:16 Югьанни 8:28, Югьанни 12:49, Югьанни 14:10

+ 7:18 Югьанни 5:41, Югьанни 8:50

+ 7:19 Югьанни 1:17

+ 7:20 Маркли 3:22, Югьанни 8:48, Югьанни 10:20

+ 7:23 Матфейли 12:2, Югьанни 5:16

+ 7:24 Югьанни 8:15

+ 7:27 Югьанни 8:14, Югьанни 9:29, Югьанни 19:9

+ 7:29 Матфейли 11:27, Югьанни 8:55

+ 7:30 Югьанни 10:39, Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 7:6, Югьанни 8:20, Югьанни 13:1

+ 7:31 Югьанни 8:30

+ 7:33 Маркли 14:7, Югьанни 14:19, Югьанни 16:5

+ 7:34 Югьанни 8:21-22, Югьанни 13:33

+ 7:37 Матфейли 11:28, Матфейли 5:6, Югьанни 4:14, Югьанни 6:35

+ 7:39 Баркьудлуми 2:4
+ 7:40 Югьанни 1:21
+ 7:42 Матфейли 2:1, Лукали 2:4-7
+ 7:43 Югьанни 9:16, Югьанни 10:19
+ 7:50 Югьанни 3:1, Югьанни 19:39
+ 8:6 Лукали 11:54, Лукали 20:20
+ 8:11 Югьанни 5:14

+ 8:12 Лукали 2:30, Югьанни 1:4, Югьанни 1:9, Югьанни 12:35

+ 8:13 Югьанни 5:31

+ 8:14 Югьанни 13:3, Югьанни 16:28, Югьанни 7:27

+ 8:15 Югьанни 3:17, Югьанни 7:24, Югьанни 12:47

+ 8:16 Югьанни 5:30, Югьанни 16:32
+ 8:18 Югьанни 5:36,
+ 8:19 Матфейли 11:27, Югьанни 16:3

+ 8:20 Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 7:6, Югьанни 13:1

+ 8:21 Югьанни 7:34-35, Югьанни 13:33
+ 8:23 Югьанни 17:14
+ 8:26 Югьанни 15:15, Югьанни 3:33

+ 8:28 Югьанни 3:14, Югьанни 12:32, Югьанни 5:30, Югьанни 7:16

+ 8:29 Югьанни 4:34, Югьанни 6:38
+ 8:30 Югьанни 7:31
+ 8:33 Матфейли 3:9

+ 8:37 Югьанни 5:18, Югьанни 7:1, Югьанни 11:53

+ 8:39 Лукали 19:9
+ 8:44 Гьаргбаркь 12:9
+ 8:48 Маркли 3:22, Югьанни 7:20
+ 8:49 Югьанни 5:23
+ 8:50 Югьанни 5:41, Югьанни 7:18
+ 8:51 Югьанни 5:24, Югьанни 11:26
+ 8:54 Югьанни 17:1, Баркьудлуми 3:13,
+ 8:55 Югьанни 7:28-29
+ 8:56 Матфейли 13:17, Лукали 17:22
+ 8:59 Югьанни 10:31

+ 9:4 Югьанни 4:34, Югьанни 11:9, Югьанни 12:35

+ 9:5 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Югьанни 12:46

+ 9:6 Маркли 7:33, Маркли 8:23
+ 9:7 Лукали 13:4
+ 9:14 Югьанни 5:9
+ 9:16 Югьанни 7:43, Югьанни 10:19
+ 9:17 Югьанни 4:19, Югьанни 6:14

+ 9:22 Югьанни 7:13, Югьанни 12:42, Югьанни 16:2

+ 9:29 Югьанни 7:27, Югьанни 8:14

+ 9:31 Сулайба буралаби 15:8, Сулайба буралаби 28:9,

+ 9:37 Югьанни 4:26
+ 9:41 Югьанни 15:22,
+ 10:6 Маркли 6:52, Маркли 8:17
+ 10:11 Кахелет 12:12, Югьанни 15:13,
+ 10:12 Матфейли 7:15, Баркьудлуми 20:29
+ 10:15 Матфейли 11:27
+ 10:16 Югьанни 11:52, Лукали 12:32
+ 10:17 Матфейли 3:17, Югьанни 5:20
+ 10:18 Югьанни 2:19
+ 10:19 Югьанни 7:43, Югьанни 9:16

+ 10:20 Маркли 3:22, Югьанни 7:20, Югьанни 8:48,

+ 10:23 Баркьудлуми 3:11, Баркьудлуми 5:12

+ 10:24 Матфейли 26:63, Югьанни 1:24-25, Югьанни 1:41

+ 10:25 Югьанни 5:36
+ 10:28 Югьанни 3:16, Югьанни 17:12
+ 10:30 Югьанни 17:11
+ 10:31 Югьанни 8:59
+ 10:33 Матфейли 9:3

+ 10:36 Югьанни 3:17, Маркли 2:7, Маркли 14:64

+ 10:38 Югьанни 14:10
+ 10:39 Лукали 4:30, Югьанни 7:30
+ 10:40 Югьанни 1:28

+ 10:41 Югьанни 1:7, Югьанни 3:26, Югьанни 5:33

+ 10:42 Югьанни 7:31
+ 11:1 Лукали 10:38-39
+ 11:2 Югьанни 12:3
+ 11:8 Югьанни 8:59, Югьанни 10:31
+ 11:9 Югьанни 9:4, Югьанни 12:35
+ 11:11 Матфейли 9:24, Маркли 5:39,

+ 11:16 Матфейли 10:3, Маркли 3:18, Лукали 6:15, Югьанни 14:5, Югьанни 20:24, Югьанни 21:2, Баркьудлуми 1:13, Югьанни 13:37

+ 11:24 Лукали 14:14, Югьанни 5:29, Югьанни 6:39

+ 11:25 Югьанни 1:4, Югьанни 5:26,

+ 11:26 Югьанни 5:24, Югьанни 8:51

+ 11:27 Матфейли 11:2, Югьанни 1:49, Матфейли 16:16, Маркли 8:29

+ 11:35 Лукали 19:41
+ 11:37 Югьанни 9:6-7
+ 11:38 Матфейли 27:60
+ 11:41 Югьанни 17:1
+ 11:42 Югьанни 3:17
+ 11:43 Югьанни 5:28
+ 11:44 Югьанни 5:28

• 11:45 Матфейли 26:1-5, Маркли 14:1-22, Лукали 22:1-2

+ 11:45 Югьанни 2:23
+ 11:50 Югьанни 18:14
+ 11:51 Маркли 10:45
+ 11:52 Югьанни 10:16,

+ 11:53 Маркли 14:1, Югьанни 5:18, Югьанни 7:1, Югьанни 8:37

+ 11:55 Югьанни 2:13, Югьанни 6:4,

+ 11:57 Югьанни 7:11

• 12:1 Матфейли 26:6-13, Маркли 14:3-9, Лукали 7:36-50

+ 12:1 Югьанни 11:55, Матфейли 21:17, Югьанни 11:1, Югьанни 11:18

+ 12:2 Лукали 10:38
+ 12:3 Югьанни 11:2
+ 12:6 Югьанни 13:29
+ 12:9 Югьанни 11:44

• 12:12 Матфейли 21:4-9, Маркли 11:7-10, Лукали 19:35-38

+ 12:15 Матфейли 21:4-5
+ 12:16 Югьанни 2:22
+ 12:19 Югьанни 11:47-48
+ 12:21 Югьанни 1:44
+ 12:23 Югьанни 2:4, Югьанни 17:1
+ 12:25 Матфейли 10:39, Лукали 14:26
+ 12:27 Маркли 14:34, Югьанни 13:21
+ 12:28 Маркли 1:11, Маркли 9:7
+ 12:29 Баркьудлуми 23:9
+ 12:30 Югьанни 11:42
+ 12:31 Югьанни 16:11,

+ 12:32 Югьанни 3:14, Югьанни 8:28, Югьанни 6:44

+ 12:33 Югьанни 18:32

+ 12:35 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Сулайба буралаби 4:19, Югьанни 9:4, Югьанни 11:9,

+ 12:36 Лукали 16:8,

+ 12:40 Матфейли 13:15, Маркли 4:12, Баркьудлуми 28:27

+ 12:42 Югьанни 3:1, Югьанни 9:22, Югьанни 16:2

+ 12:43 Югьанни 5:44

+ 12:44 Матфейли 10:40, Югьанни 13:20, Югьанни 14:1

+ 12:45 Югьанни 14:9

+ 12:46 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Югьанни 9:5

+ 12:47 Югьанни 3:17, Югьанни 4:42, Югьанни 8:15

+ 13:1 Югьанни 12:1, Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 7:6, Югьанни 8:20

+ 13:2 Югьанни 6:70

+ 13:3 Матфейли 11:27, Югьанни 17:2, Югьанни 8:14, Югьанни 16:28

+ 13:5 Матфейли 20:28, Лукали 22:27
+ 13:10 Югьанни 15:3
+ 13:11 Югьанни 6:64, Югьанни 18:2

+ 13:13 Матфейли 7:22, Матфейли 23:8, Лукали 6:46,

+ 13:16 Лукали 6:40, Югьанни 15:20

+ 13:17 Матфейли 24:46, Лукали 11:28,

• 13:18 Матфейли 26:21-25, Маркли 14:18-21, Лукали 22:21-23

+ 13:18 Югьанни 6:70,

+ 13:19 Маркли 13:23, Югьанни 14:29, Югьанни 16:4

+ 13:20 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 12:44

+ 13:21 Маркли 14:34, Югьанни 12:27

+ 13:23 Югьанни 19:26, Югьанни 20:2, Югьанни 21:7, Югьанни 21:20

+ 13:29 Югьанни 12:6
+ 13:32 Югьанни 17:1, Югьанни 17:5
+ 13:33 Югьанни 7:34, Югьанни 8:21
+ 13:34 Югьанни 15:12

• 13:36 Матфейли 26:31-35, Маркли 14:27-31, Лукали 22:31-34

+ 13:37 Югьанни 11:16, Югьанни 21:19
+ 13:38 Югьанни 18:27
+ 14:1 Югьанни 12:44
+ 14:3 Югьанни 14:1,
+ 14:5 Югьанни 11:16
+ 14:6 Югьанни 1:17, Югьанни 11:25,
+ 14:8 Югьанни 1:43, Югьанни 12:21
+ 14:9 Югьанни 12:45
+ 14:10 Югьанни 10:38
+ 14:11 Югьанни 5:36

+ 14:12 Югьанни 8:14, Югьанни 13:3, Югьанни 16:28

+ 14:14 Матфейли 7:7-8, Маркли 11:24, Югьанни 15:16, Югьанни 16:23,

+ 14:15 Матфейли 28:20,
+ 14:16 Югьанни 15:26, Югьанни 16:13
+ 14:17 Баркьудлуми 2:4
+ 14:19 Югьанни 7:33
+ 14:21 Сулайба буралаби 8:17, Югьанни 16:27
+ 14:22 Лукали 6:16, Баркьудлуми 1:13
+ 14:23 Гьаргбаркь 3:20

+ 14:26 Югьанни 15:26, Югьанни 16:13, Лукали 24:49

+ 14:28 Югьанни 14:1-2,
+ 14:29 Маркли 13:23, Югьанни 13:19
+ 14:30 Югьанни 12:31,
+ 15:2 Матфейли 3:10, Матфейли 7:19
+ 15:3 Югьанни 13:10
+ 15:5 Югьанни 6:56, Маркли 4:20
+ 15:6 Матфейли 13:42
+ 15:7 Югьанни 14:14
+ 15:9 Матфейли 3:17, Югьанни 5:20

+ 15:11 Югьанни 3:29, Югьанни 16:24, Югьанни 17:13,

+ 15:12 Югьанни 13:34
+ 15:13 Югьанни 10:11,
+ 15:14 Маркли 3:35
+ 15:15 Югьанни 3:32, Югьанни 8:26

+ 15:16 Матфейли 7:7-8, Маркли 11:24, Югьанни 14:14, Югьанни 16:23

+ 15:18 Маркли 13:13, Югьанни 7:7,

+ 15:19 Югьанни 8:23, Югьанни 17:14

+ 15:20 Матфейли 10:24, Лукали 6:40, Югьанни 13:16, Югьанни 5:16,

+ 15:22 Югьанни 9:41
+ 15:23 Югьанни 5:23
+ 15:24 Югьанни 7:31, Югьанни 10:37

+ 15:26 Югьанни 14:17, Югьанни 16:13, Баркьудлуми 5:32,

+ 15:27 Лукали 24:48, Югьанни 19:35, Баркьудлуми 1:8

+ 16:2 Югьанни 9:22, Югьанни 12:42, Баркьудлуми 8:1, Баркьудлуми 9:1, Баркьудлуми 26:9

+ 16:3 Югьанни 18:19

+ 16:4 Маркли 13:23, Югьанни 13:19, Югьанни 14:29

+ 16:5 Югьанни 7:33, Югьанни 14:12
+ 16:7 Югьанни 15:26
+ 16:9 Югьанни 8:24
+ 16:11 Югьанни 12:31,
+ 16:13 Югьанни 14:17, Югьанни 15:26,
+ 16:15 Югьанни 17:10
+ 16:16 Югьанни 7:33
+ 16:20 Матфейли 9:15

+ 16:23 Матфейли 7:7-8, Маркли 11:24, Югьанни 14:14, Югьанни 15:16

+ 16:24 Югьанни 3:29, Югьанни 15:11, Югьанни 17:13,

+ 16:25 Маркли 8:32
+ 16:27 Югьанни 14:21
+ 16:28 Югьанни 8:14, Югьанни 13:3
+ 16:30 Югьанни 2:24-25

+ 16:32 Матфейли 26:31, Маркли 14:27, Югьанни 8:16

+ 16:33 Югьанни 14:27, Гьаргбаркь 3:21

+ 17:1 Югьанни 11:41, Югьанни 2:4, Югьанни 12:23, Югьанни 8:54, Югьанни 13:32

+ 17:2 Матфейли 28:18, Югьанни 5:22, Югьанни 13:3

+ 17:5 Югьанни 1:1-2
+ 17:8 Югьанни 6:69
+ 17:9 Лукали 22:32
+ 17:10 Югьанни 16:15,
+ 17:11 Югьанни 10:30
+ 17:12 Югьанни 13:2, Югьанни 10:28

+ 17:13 Югьанни 3:29, Югьанни 15:11, Югьанни 16:24,

+ 17:14 Югьанни 8:23, Югьанни 15:19
+ 17:15 Матфейли 6:13
+ 17:18 Югьанни 20:21
+ 17:24 Югьанни 14:3
+ 17:25 Югьанни 8:55, Югьанни 10:15
+ 17:26 Матфейли 3:17, Югьанни 5:20

• 18:1 Матфейли 26:47-56, Маркли 14:43-50, Лукали 22:47-53

+ 18:1 Матфейли 26:36
+ 18:2 Лукали 22:39
+ 18:3 Баркьудлуми 1:16

+ 18:4 Югьанни 13:1, Югьанни 1:38, Югьанни 20:15

+ 18:9 Югьанни 17:12
+ 18:10 Лукали 22:38
+ 18:11 Маркли 10:38, Маркли 14:36

• 18:12 Матфейли 26:57-58, Маркли 14:53-54, Лукали 22:54

+ 18:13 Лукали 3:2, Баркьудлуми 4:6

+ 18:14 Югьанни 11:50

• 18:16 Матфейли 26:69-70, Маркли 14:66-68, Лукали 22:55-57

• 18:19 Матфейли 26:59-66, Маркли 14:55-64, Лукали 22:66-71

+ 18:20 Югьанни 7:26
+ 18:22 Баркьудлуми 23:2, Баркьудлуми 23:4
+ 18:26 Югьанни 18:10

+ 18:27 Матфейли 26:64, Маркли 14:72, Лукали 22:60, Югьанни 13:38

• 18:28 Матфейли 27:1-2, Матфейли 27:11-14, Маркли 15:1-5, Лукали 23:1-5

+ 18:28 Баркьудлуми 10:28,

+ 18:29 Лукали 3:1, Лукали 13:1, Баркьудлуми 3:13, Баркьудлуми 4:27,

+ 18:32 Маркли 10:33, Югьанни 12:33
+ 18:33 Матфейли 2:2
+ 18:36 Югьанни 8:23, Югьанни 17:14
+ 18:37 Югьанни 3:11,
+ 18:38 Лукали 23:41,
+ 18:39 Маркли 15:6-7

• 19:1 Матфейли 27:15-31, Маркли 15:6-20, Лукали 23:13-25

+ 19:4 Лукали 23:41,
+ 19:7 Югьанни 10:36,
+ 19:9 Баркьудлуми 8:32-33
+ 19:11 Югьанни 18:2, Югьанни 18:14
+ 19:12 Баркьудлуми 3:13

• 19:17 Матфейли 27:32-44, Маркли 15:21-32, Лукали 23:26-43

+ 19:25 Лукали 24:18, Лукали 8:2

+ 19:26 Югьанни 13:23

• 19:28 Матфейли 27:45-56, Маркли 15:33-41, Лукали 23:44-49

+ 19:35 Югьанни 15:27, Баркьудлуми 1:8, Гьаргбаркь 1:2

+ 19:36 Матфейли 1:23, Матфейли 21:4, Матфейли 26:56

• 19:38 Матфейли 27:57-61, Маркли 15:42-47, Лукали 23:50-56

+ 19:38 Югьанни 7:13

+ 19:39 Югьанни 3:1, Югьанни 7:50, Матфейли 2:11

+ 19:40 Югьанни 11:44

• 20:1 Матфейли 28:1-10, Маркли 16:1-8, Лукали 24:1-12

+ 20:1 Лукали 8:2
+ 20:2 Югьанни 13:23
+ 20:9 Лукали 24:27
• 20:11 Маркли 16:9-11
+ 20:12 Лукали 24:4, Баркьудлуми 1:10

+ 20:14 Лукали 24:16, Лукали 24:31, Югьанни 21:4

+ 20:15 Югьанни 1:38, Югьанни 18:4

+ 20:17 Матфейли 28:10,

• 20:19 Матфейли 28:16-20, Маркли 16:14-18, Лукали 24:36-49

+ 20:21 Югьанни 17:18
+ 20:23 Матфейли 16:19, Матфейли 18:18
+ 20:24 Югьанни 11:16
+ 20:28 Югьанни 1:1,
+ 20:29 Маркли 15:32,
+ 20:30 Югьанни 21:25

+ 20:31 Матфейли 14:33, Лукали 1:35, Югьанни 1:7, Баркьудлуми 19:4, Югьанни 3:14-15,

+ 21:1 Югьанни 6:1

+ 21:2 Югьанни 11:16, Югьанни 14:5, Югьанни 20:24, Югьанни 1:45, Югьанни 2:1, Матфейли 4:21, Лукали 5:10

+ 21:4 Лукали 24:16, Лукали 24:31, Югьанни 20:14

+ 21:5 Лукали 24:41
+ 21:6 Лукали 5:4
+ 21:7 Югьанни 13:23
+ 21:14 Югьанни 20:19, Югьанни 20:26
+ 21:16 Баркьудлуми 20:28,
+ 21:19 Югьанни 13:37,
+ 21:20 Югьанни 13:23, Югьанни 13:25
+ 21:22 Матфейли 16:27, Маркли 9:1
+ 21:24 Югьанни 15:27,
+ 21:25 Югьанни 20:30

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=DRG

Баяндарибти дугьби

Баяндарибти дугьби

1. А

2. Б

3. В

4. ГЬ

5. ГӀ

6. Г

7. Д

8. Ж

9. З

10. И

11. К

12. КЪ

13. М

14. Н

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Х

21. ХӀ

22. Ш

23. Я

АЛЛАГЬАГАРТИ – илкьяйда бикӀутири жугьутӀуни цархӀилти халкьанас – илдала цаси Аллагь агни багьандан.

АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ – Аллагьли кабизахъурси ари. Аллагьла пачяхӀдешлизи ацӀни – ил Аллагьла ари марбарни саби.

АСИЯ – Эпес шагьар центрли биубси, БиштӀал Азияла магърибла шалила бутӀа (гьаннала Турцияла мер-муса).

БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ – Пасхалис гӀергъи 7 бархӀи бухъянбилтӀуси динна гӀядат.

ВАКИЛ – жявгрекла мезли ил девли «вархьибси» ибси иргъахъуси саби. Ил девла Инжилласи мягӀна – ГӀиса МасихӀли вархьибси ибси саби, сайра Илини чеввикӀили ГӀяхӀхабар багьахъес ватураибси. Вакил – ил ГӀиса МасихӀла, ванзаличиб ихтияр лебси, катурси адам сай. БегӀлара гьалаб илкьяйда бикӀути саби МасихӀла вецӀнукӀира мутагӀялимлис. ГӀурхӀели вакил ветаур Павелра, Сай вебкӀили ва мицӀириубли гӀергъи, МасихӀли къуллукъбарахъес живарибси.

ВЯГӀДА – ишаб Аллагьла ва адамтала ургабси вягӀда. Эски ВягӀда Муса идбагличил бигьунсири, Сагаси ВягӀда – ГӀиса МасихӀличил.

ГЬАБИЛ – Адамла ва ХӀявала кӀиибил урши. Аллагьли Гьабилла кьурбан гӀяхӀил кьабулбарибхӀели, ил сунела халал узи Кьабилли кавшибсири. Ил инсаниятла тарихлизиб цаибил кавшни сабри.

ГЬААРУН – Левила кьамлизивадси, Мусала халал узи. Аллагьли Мусачибад израиллантас Зегъа бедибхӀели, Илини цаибил кашишли катур Гьаарун. Аллагьли хъарбарибсири, чула къуллукъуни Сунени кадилзахъути, кашишуни гӀурхӀели чӀянкӀли Гьаарунна наслулизибадти биахъес.

ГӀИБАДАТХАНА – табтурти дучӀес ва балгни дирес учибиркуси юрт.

ГӀЯБИД – динничи кайзурси хӀялалси адам.

ГЯСКАРБЕГ – Римла гӀяскарла бекӀ, гӀярмияла бекӀ.

ДАРШБЕКӀ – Римла гӀяскарла бургъантала даршал адамлизибадси кьукьяла бекӀ.

ДАУД – ГӀиса дакӀуиэс азир дусличивра имцӀали гьалав хӀериубси жугьутӀунала пача. Бахъал идбагунани гьалахили бурусири, дудешгӀевли МасихӀ Даудла тухумлизивад вирар или.

ДИНАР – Римла империяла арц, сабира уцибси хӀянчизарла ца бархӀила хӀянчила кьиматличилси.

ДУРХЪАТИ ЖУЗИ – Аллагьла хъарбаркьунала табтурти (Таврат, Забур, Инжил ва цархӀилти).

ЖАГЬАННАБ – грек мезли «геенна» бетаурси саби жугьутӀ мезла «ге-хинном» («Хеннумла къярд») ибси, Ерусалимличибад гьарахъли ахӀенси, къярдла улизибад.

ЗАБУР – жугьутӀ динна 150 далай (тулки) кадурхуси Эски ВягӀдала декӀарси жуз – Забурла табтар.

ЗАЙТУН – чузибад гӀявадеш бирути цӀедешличилси галга ва илала цӀедеш.

ЗЕГЪА – Муса идбаглис Аллагьли бедибси Тавратличила.

ИБРАГЬИМ – Аллагьли чеввикӀибси ва сунечил вягӀда бигьунси, жугьутӀ халкьла цаибил жинсбег. Гьаланачи илис Ибрагь бикӀутири. ГӀурхӀели Аллагьли илис сагаси у бедиб – Ибрагьим. Гечли гӀямру дуркӀусири. Аллагьли илизи сунела ванзаличивад гьарахъси Ханаанна ванзаличи гечиахъес хъарбариб. Ил ванза Аллагьли илала халал кьадарла наслулис бедес чесибсири. Ибрагьим ва илала хьунул Сара чула урши ГӀисакь акӀайчи бахъхӀи хӀерликабиэс ва дахъал къиянти дяхӀяэс чебикиб. ГӀисакьла дуравад Ибрагьимла, Сарала къараваш Агаразивад акӀубси ИсмягӀил бикӀуси уршира леври. Ибрагьимла цархӀилти дурхӀнира лебри. ГӀисакьла урши Якьуб Израилла вецӀнукӀира кьамла жинсбегли ветаур. Библиялизив Ибрагьим – Аллагьлис хӀекьси мардешла, аги-кьяйдаличи ва адамтала гьанбикуначи хӀерхӀеили, Аллагьла лерилра хъарбаркьуни тамандирес хӀядурдешла мисал сай.

КАШИШ – жугьутӀунала ва гӀурхӀели христианталара динна къуллукъчи.

КЪАЙСАРКЪАЛА – (урус мезли «Кесария») – ЧевяхӀси Гьирадли тӀашбатурси ва Римла император Кесар Августла хӀурматлис Къайсар ибси у бедибси Палестинализибси шагьар.

КЪАЙСАРПАЧА – Римла пача, император.

КЪАНЧТӀАЛ – ГӀиса МасихӀла манзиллизиб декӀти такьсирти дарибти адамти кабуршес пайдалабируси къанчгъуна тӀал.

ЛЕВИТ – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси кашишла кумекчи. Израиллизиб ил цайли ца наслу-кьукьа сабри, сунела ванза агарси, сенкӀун илдала хӀянчи Аллагьла хъулиб къуллукъбирни сабри. Левитунани Зегъа руркъусири ва халкьла урга мугӀяллимтиван дурабулхъутири.

МАГЪРИБ – БерхӀи гӀелабиркуси шали (Запад).

МАШРИКЬ – БерхӀи абулхъуси шали (Восток).

МАСИХӀ – ГӀисала у (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли биалли – «христос») шурбалтуси саби «вакибси» или. ЖявхӀелла Израиллизиб Аллагьли къуллукъбарахъес чеббикӀибти кашишуни, идбагуни ва пачни зайтунна гӀявадешли бикутири. Идбагуначибадли Аллагьли чесибсири израиллантас МасихӀ – Пача вархьес, Суненира Израилла халкь уцахъуси ва даимлис дунъяла халкьанас бекӀдешдируси.

МИСРИ – жявхӀелла Египетла у.

МУСА – жугьутӀунала чевяхӀси гьавкьяна ва идбаг. Аллагьла хъарбаркь таманбирули, Мусани Израилла халкь пиргӀяванна зулмулиубад азадбатур ва Мисрилизибад дураиб.

НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ – лишаннибиубси вяшатӀала, динна гӀядат: умматла гьавкьянали адамла бекӀличи някъби чедурцутири ва хасси шукру биахъес улгусири. Илкьяйда Аллагьлизи ил адамлис Дурхъати РухӀ гахъес, излумазивад араиахъес яра хасти рухӀлати савгъатуни гахъес улгусири. Някъби чедуцниличивли хасси къуллукъбирниличи катесра вирусири.

ПАРИСЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Парисейтала вакилти Халамажлислизи кабурхутири. Саддукейтачи ургӀебли, парисейти къайгъилизибри Мусала Зегъала тӀалабуницун ахӀи, дахъал мухӀлила дурути кьяйдуртира чедетаахъили тамандирес. Илдани гӀядат дурабуркӀнила умудешличи чебетаахъили хӀерудибирусири, халкьла ургаб илдала халаси хӀурмат лебсири ва чуни дин бузахъудешличира, чула хӀял-тӀабигӀятла кьяркьдешличира хӀекьли пахрубирусири.

ПАСХА – жугьутӀунала динна байрам.

ПИРГӀЯВАН – (урус мезли «фараон») ЖявхӀелла Мисрила (Египетла) пачала у.

ПУНТИЙ ПИЛАТ – Римли катурси Иудеяла бекӀ, мербекӀ.

РАВВИ – жугьутӀ диннизиб: «дила хужаим»; динна мугӀяллимтачи хӀурматла дугьабиз.

САДДУКЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Халамажлисла бахъалгъунти бутӀакьянчиби, халакашишуни ва илдачи гъамти адамти саддукейти сабри. Парисейтачи ургӀебли, илдани чӀянкӀли Тавратла хӀурмат-кьимат мардирутири ва мухӀлила дурути кьяйдуртачи бирхути ахӀенри, идбагунала жузачи биалли илдала бирхауди агарсири. ЦабутӀаван, илдани уббирхъусири, Аллагьла гьала тӀашбизес багьандан, Аллагьла судла бархӀи лебилра бебкӀибти мицӀирбирни.

СИНАГУГ – бирхути жугьутӀунала уммат ва сут бархӀи илди булгуси юрт.

СИСЕЛА ИЗАЛА – (урус мезли «проказа») адамла камличибси декӀси, дяхъи-хъасличилси изала.

ТАБТАРЧИ – Тавратла табтурти ункъли дяркъурси ва халкьлис илди баяндируси динна гӀялим.

ТАБТУРТИ – Эски ВягӀдала жузи. Дурхъаси Табтар – жявхӀелла христиантала жузличила.

ТАВРАТ – Инжилла гьалар-гьаларти шел табтар (Мусала Зегъа). Илдазир Аллагьли жугьутӀунас жявлил чедаахъибти 10 хъарбаркьличил дархдасунти жамигӀятла гӀямрула дахъал кьяйдурти ва гӀядатуни баяндарили сари.

ТЯМАДАБИ – ГӀисала замана жугьутӀунала ургаб хӀурматла адамтазибад чеббиркӀути пасихӀкар адамти. Илдани динна ва гӀямру-яшавла гӀядатунира низам-кьяйдара дузахъниличи хӀерудибирусири.

УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ – (урус мезли «церковь») лебилра ГӀиса МасихӀличи бирхути; илкьяйда бикӀар ца мерличиб хӀербирути бирхутала жамигӀятлисра.

ХАЛАВЕГӀИЛ – жугьутӀунала «Яхве» (урус мезли «Господь») – ил Аллагьла у саби. ЦацахӀели «ХалавегӀил» ибси дев хӀурмат яра ари лебси адамличи гӀядатла дугьабизлира биэс бирар.

ХАЛАКАШИШ – ца дуслис виркӀуси жугьутӀунала кашишунала бекӀ.

ХАЛАМАЖЛИС – (грек мезли «синедрион») сунези 70 кашиш, тямада ва табтарчи кабурхуси, жугьутӀунала динна чебяхӀси мажлис.

ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ – Палестинализиб хӀекь (налог) бурчахъес Римли кабатурти хӀянчизарти.

ШИЗИБИКӀНИ – христиан динна мягӀничебси гӀядат: адам бунагьуназивад умуиъни ва Аллагьла гьуйчи кайзни иргъахъуси.

ЯГЬУДЕЯ – Ерусалим тахшагьарли биубси, Палестинала югла шайчибси бутӀа.

Картаби (Инжил)

Картаби (Инжил)

1. ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

2. ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

3. ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

4. ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

5. Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

6. Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Картаби

ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Table of Contents

Инжил: Югьанни

Югьанни

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Баяндарибти дугьби

- АЛЛАГЬАГАРТИ
- АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ
- АСИЯ
- БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ
- ВАКИЛ
- ВЯГӀДА
- ГЬАБИЛ
- ГЬААРУН
- ГӀИБАДАТХАНА
- ГӀЯБИД
- ГЯСКАРБЕГ
- ДАРШБЕКӀ
- ДАУД
- ДИНАР
- ДУРХЪАТИ ЖУЗИ
- ЖАГЬАННАБ
- ЗАБУР
- ЗАЙТУН
- ЗЕГЪА
- ИБРАГЬИМ
- КАШИШ
- КЪАЙСАРКЪАЛА
- КЪАЙСАРПАЧА
- КЪАНЧТӀАЛ
- МАГЪРИБ
- МАШРИКЬ
- МАСИХӀ
- МИСРИ
- МУСА
- НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ
- ПАРИСЕЙТИ
- ПАСХА
- ПИРГӀЯВАН
- ПУНТИЙ ПИЛАТ
- РАВВИ
- САДДУКЕЙТИ
- СИНАГУГ
- СИСЕЛА ИЗАЛА
- ТАБТАРЧИ
- ТАБТУРТИ
- ТАВРАТ
- ТЯМАДАБИ
- УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ
- ХАЛАВЕГӀИЛ
- ХАЛАКАШИШ
- ХАЛАМАЖЛИС
- ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ
- ШИЗИБИКӀНИ
- ЯГЬУДЕЯ

Картаби (Инжил)

- ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя
- ГӀиса МасихӀла заманала Палестина
- ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

- ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

- Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

- Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя